Қазақстанда несие қарызын өтей алмай жүрген азаматтардың банк шоттарын толықтай бұғаттау тәжірибесін қайта қарау қажет. Мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов халықтың несиелік жүктемесін азайту және әлеуметтік құқығын қорғау мақсатында осындай бастама көтерді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Oinet.kz сайтына сілтеме жасап.
Депутаттың айтуынша, қазіргі жүйе азаматтарды тығырыққа тіреп отыр. Банктер шоттарды жаппай бұғаттау арқылы адамдарды күнделікті нәпақасынан айыруда. Аталмыш мәселе, әсіресе, зейнеткерлер мен алимент алушыларға ауыр тиюде. Шот бұғатталғанда азаматтар тіпті азық-түлік немесе дәрі-дәрмек алуға мүмкіндік таба алмай қалады.
Депутат қандай шешімдер ұсынды?
Мұрат Әбенов банктердің тұтынушылық несиелер мен бөліп төлеуді (рассрочка) кез келген адамға бақылаусыз беруі халықты қарыз батпағына батырғанын атап өтті. Осыған байланысты ол мынадай нақты қадамдарды ұсынып отыр:
-
Бұғаттауды шектеу: Шоттарды толық бұғаттау тәжірибесін мүлде тоқтату немесе шоттағы қаражаттың тек 30 пайызына ғана шектеу қоюға рұқсат беру. Қалған 70 пайыз ақша азаматтың өмір сүруіне қалуы тиіс.
-
Банк жауапкершілігі: Алаяқтық жолмен рәсімделген несиелер үшін жауапкершілікті азаматқа емес, қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмаған банкке жүктеу.
-
Табысты тексеру: Несие берер кезде адамның нақты төлем қабілетін қатаң тексеруді талап ету.
Мәселенің шешімі бар ма?
Бұл ұсыныс қоғамдағы әлеуметтік әділеттілікті орнату жолындағы маңызды қадам. Күрделі терминдермен айтқанда, халықтың «кредиттік дефолтын» алдын алу және оларды қаржылық оқшаулаудан құтқару әрекеті.
Егер банктер шоттарды бұғаттау арқылы адамды соңғы тиынынан айыратын болса, бұл тек әлеуметтік наразылықты күшейтеді. Ал қаражаттың белгілі бір бөлігін қалдыру – адамның адами қажеттіліктерін сақтай отырып, қарызды біртіндеп өтеуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, алаяқтық несиелер үшін банктердің жауапқа тартылуы цифрлық қауіпсіздік жүйелерін жетілдіруге мәжбүрлейді.
Несиелік жүктемені қалай азайтамыз?
Сарапшылардың пікірінше, заңнамалық деңгейде ережелер өзгермейінше, қарызға батқандар саны азаймайды. Депутаттың бастамасы қолдау тапса, алдағы уақытта банктердің жұмыс істеу қағидалары айтарлықтай өзгеруі мүмкін.
Ел ішіндегі жағдайды тұрақтандыру үшін тек қарызды кешіру емес, халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру және банктердің несие беру саясатын қатаңдату басты шешім болмақ.
