Ақсу ауданында өсірілетін қарбыз бен қауын Жетісу аймағынан тыс жерлерге де жақсы таныс. Олар тәтті дәмі, керемет иісі және шырынды жұмсағымен жоғары бағаланады.
Бақша дақылдары егілетін алқаптардың біраз бөлігі Ақсу және Қаратал аудандарында. Осындай өнімдер өсірумен көбіне Қызылағаш ауылының шаруашылықтары айналысады. Жаздың ыстығы мен жергілікті топырақтың ерекшеліктері қарбыз бен қауын өсіруге қолайлы. Десек те табиғи жағдайдың мұндай қолайлылығы жеткіліксіз. Мол әрі сапалы өнім алу көбіне агротехнология талаптарын сақтауға және егістікті дер кезінде күтіп-баптауға байланысты.
Фермерлер қарбыздың дәміне әсер ететін негізгі жағдайдың бірі ретінде оның пісу мерзімін атайды. Ақсу ауданының тұрғыны Дәулет Тобажановтың айтуынша, өнімді мерзімінен бұрын жинау жемістің сапасына кері әсер етуі мүмкін. Тіпті көлемі ірі қарбыздың өзі оның толық піскенін білдіре бермейді. Қарбызды сабағында қосымша 10-15 күн ұстау жемістің бойына табиғи қантты көбірек жинауына мүмкіндік береді. Соның арқасында оның жұмсағы тәттірек болып, өзіне тән үгітілмелі құрылымға ие болады.
Дәулет Тобажанов ауыл шаруашылығымен 2020 жылдан бері айналысып келеді. Кәсібін 5 гектар жерден бастаған ол өндіріс көлемін біртіндеп ұлғайтқан. Бір жылдан кейін егістік алқабы 10 гектарға дейін кеңейіп, кейін 27 гектарға жеткен. Бұл көрсеткіш бақша шаруашылығының жергілікті фермерлер үшін біртіндеп тұрақты бағытқа айналып келе жатқанын көрсетеді. Бүгінде олардың алдында сапалы өнім алумен қатар оны тиімді өткізу міндеті де тұр. Өзіндік құн – тұқым, суару, жер өңдеу, жанар-жағармай, басқа да шығындарға байланысты қалыптасады. Сонымен бірге бақша өнімдерінің бағасы маусым барысында айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Нарықтағы бағаның құбылуына қарамастан қарбыз бен қауынға деген сұраныс жоғары. Қызылағаштың өнімдері Алматы қаласына және Қазақстанның басқа да аймақтарына жеткізіледі. Өнімнің бір бөлігі экспортқа бағытталып, бұл жергілікті ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қосымша мүмкіндіктер береді.
Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мәліметінше, аймақтағы бақша дақылдары егілетін алқаптардың шамамен 95 пайызы Ақсу және Қаратал аудандарына тиесілі. Ақсу ауданында бұл дақыл 220 гектар алқапқа егілсе, Қаратал ауданында 735 гектар жерді қамтиды. Бүгінде 98 гектар алқаптың өнімі жиналып, шамамен 30 мың тонна өнім алынған. Орташа өнімділік гектарына 326 центнерді құрайды.
Саланың дамуы заманауи агротехнологияларды енгізумен қатар жүзеге асырылып келеді. Фермерлер суару жүйелерін жетілдіріп, топырақты дайындауға және сорттарды дұрыс таңдауға көбірек көңіл бөлуде. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы жұмыстарының оңтайлы мерзімдерін сақтауға мән береді. Бұл өнімділікті арттырып қана қоймай, жемістердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.
Жетісудағы бақшалық өнімдердің сыртқы нарыққа шығуға мүмкіндігі мол. Шетелдік көтерме сауда өкілдерінің жергілікті өнімге қызығушылық танытуы оның сұранысқа ие екенін көрсетеді. Өсіру, сақтау, сұрыптау және логистика технологияларын одан әрі жетілдіру Ақсу және Қаратал аудандарының өндірушілеріне ішкі нарықтағы ғана емес, шетелдегі де позицияларын нығайтуға мүмкіндік береді.
Ақсу ауданы үшін бақша шаруашылығы жай ғана маусымдық ауыл шаруашылығы бағыты емес. Бұл – қолайлы табиғи жағдай, фермерлердің тәжірибесі мен заманауи технологиялар тоғысқан перспективалы сала. Ал Қызылағаш қарбызының көпшілікке танылған ерекше дәмі жергілікті шаруашылықтар өнімінің Қазақстанның әр аймағынан өз тұтынушысын табуына мүмкіндік беретін басты артықшылықтардың бірі болып қала береді.
Айгүл БАЙБОСЫН
Ақсу ауданы
