«Әдепті бала – арлы бала». Осы бір-ақ ауыз сөз біздің бойтұмарымыз болды десек, артық айтқандық емес. Алайда соңғы кездері біз әдептің ауылынан біршама ұзап кеткендейміз. Оған күнделікті жасы да, жасамысы да көріп жүрген әлеуметтік желідегі әдепсіздіктер дәлел.
Бүгінде TikTok әлеуметтік желісіне түрлі видео түсіріп, жүктейтіндер саны артты. Бәріне топырақ шашпаймыз. Десе де санаулы секундтан тұратын қысқа да нұсқа видеоконтенттер боқтықпен басталып, ұятсыз сөзбен аяқталады. Ал осындай бейәдеп пікірден тұратын шулы, даулы контент иесі көпшілікке тез танымал болады. Кейін бұған пікір қалдыратындар да көбейеді. Бірі бұл ісін мақтаса, екіншісі даттайды. Нәтижесінде мәнсіз, мағынасыз видеоның қаралымы артып, «үздіктер» қатарына қосылады. Өкінішті…
Ал тәрбиелік мәні бар, көрген адамға терең ой салатын дүниелердің көптің ықыласына бөленуі екіталай. Себебі, бірнеше видеоларды қарап, қаралымын, пікірін салыстырып та көрдім. Нәтижесі біз күткендей болмады. Қысқа ғана ақпаратты оқуға, көруге үйренген көпшілік бір минуттан асатын мағыналы ақпаратқа я болмаса видеоконтентке уақыт құртқысы келмейді. Көпшілік мән-мағынасыз болса да «танымал» дүниені ғана көруге дағдыланған. Осылайша пайдалы дегеніміз, пайдасыздың көлеңкесінде қалып келеді.
Қазір әлеуметтік желілерде артық айтылған сөздер мен дөрекі пікір де көбейді. Көпшілігі адамды сынауға, қорлауға, балағаттауға әуес. Тіпті, бір ортада отырып айтылған әңгімені болмаса біреудің жеке өмірін әлеуметтік желіге жариялайды. Бұл тек адамның жеке басына ғана емес, жалпы қоғамға зиянын тигізеді. Сондықтан әлеуметтік желіде пікір білдіру үшін әдептен аттамаған жөн. Өйткені Заң интернеттегі әдепсіздікті жазалауды талап етеді. Егер «ауыз өзімдікі» деп кеңінен көсілген болсаңыз Заң алдында жауап беруге тура келеді.
Жастардың кумиріне айналған кейбір блогерлер танымал болу жолында әдеп пен мәдениетті екінші орынға ысырып жатады. Қаралым мен жазылушы санын арттыру үшін әдейі арандатушылыққа барып, балағат сөз қолданып, дау тудыратын контент жариялайды. Мұндай әрекеттер қысқа мерзімде танымалдық әкелгенімен, ұлттық құндылықтарға кері әсерін тигізеді. Өкінішке қарай, олар үшін жауапкершіліктен қарағанда рейтинг маңызды рөл атқарады.
Халық арасында «аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі» деген сөз бар. Яғни ауыздан шыққанға дейін сөз адамға тәуелді болады. Ал, айтылғаннан кейін орындары ауысады. Қысқасы, кез келген адам әрбір жазған сөзі үшін жауап береді. Бұл – сөз бостандығын шектеу емес, жауапкершілік мәдениетін қалыптастырудың бір жолы. Әлеуметтік желідегі тәртіп пен әдепті сақтау тек заң талаптары арқылы ғана емес, әр адамның ішкі жауапкершілігі арқылы жүзеге асуы тиіс. Сондықтан да айтатын сөзге, жазатын ойға аса сақтық қажет. Десек те әдеп сақтау, ардан аттамау, үлкенді сыйлап, кішіге ізет көрсету деген біздің қанымызға сіңген адами қасиетіміз, жазылмаған ережеміз бар емес пе?! Сөз киесін де естен шығаруға болмас. Ал, сіз қалай ойлайсыз, ойлы оқырман?
Айдана АМАНЖОЛҚЫЗЫ
ЖУ студенті
