Біз бұл қысқа материалымызда Түркия журналистикасының бағы мен бағыты жайлы көз көрген дүниені айтқымыз келіп отыр. Себебі, қалам ұстап, сөз бедерлеген тілші үшін иінін жарытып, тірлігін тіктеген жұмысындағы игіліктен асқан бақыт бар ма?
Түркияға барған сапарларымызда байқайтын дүниеміз де сол – журналистерге көп жағдай жасалған. Әуелі жұрт тамсанып айтатын сары карточка жайлы аз-кем сөз шығындасақ. Аталған құжатты алу кез келгенге бұйырмайтын бақ. Себебі, бұл «документті» алған тілшінің әлеуметтік жағдайы мен жұмысына, жүріп-тұруына көп жеңілдік жасалады.
Сондықтан да аталған елде әріптестеріміздің беделі де жоғары. Мәселен, жергілікті тұрғындар: «Елдегі журналистер мәжіліс депутаттарының ұялы телефонына кез келген уақытта телефон соғып, сұрақ қоя алады. Билік журналистермен белгілі деңгейде санасады» дегенді айтады. Бұған таңғалмасқа лаж да жоқ.
Бұл салаға жасалып отырған жақсылық әмбебап па дейсіз. Қарапайым ғана мемлекет деңгейінде салық мәселесі де орынды шешілген. Басылым жазылымнан түскен пайданың 1 пайызын ғана салыққа төлейді. Бұл жазылуды көбейту үшін жасалған қадам деуге болады. Соның арқасында газет шығыны азайып, материалдық мүмкіндігі артып отырады.
Газетті таратумен арнайы фирмалар айналысады. Таратушы таңғы сағат үште шығып, таң боз бергенше жазылушылардың бәріне таратып шығуы тиіс.
Бұл елде халық мүддесінің, көрермен құқының ескерілетінін келесі бір жайттан да аңғаруға болады. Телеарналарда 43 минуттан кейін ғана үлкен жарнама көрсетуге рұқсат беріледі.
Түркия журналистерінің біліктілігі жан-жақтылығымен бағаланады. Ол – журналист, ол – фотограф, ол – дизайнер, ол – оператор, ол – режиссер. Бір сөзбен айтқанда, ол – бесаспап маман дерсіз.
Ең маңыздысы, Түркия журналистері өз жерлестерінің жанайқайын билікке жеткізуге міндетті. Студенттерге газет тегін таратылады. Телерадиода негізгі бағдарламаларды баспада жұмыс жасап көрген, тәжірибелі, білікті журналистер жүргізеді. Телевизиялық хабарлар аз, тиісінше қоғамдық ортадан, көшеден алынатын сауалнамалар көп.
Бір сөзбен айтқанда, біздің алатын тұсымыз көп секілді. Бәріне уақыт – таразы екені де рас.
Гүлжан Тұрсын,
Түркия
