Кейде тамақтан кейін де қайта-қайта жеуге деген құмарлық пайда болады. Бұл қарапайым аштық емес — оның артында физиологиялық қана емес, сонымен қатар психологиялық себептер де жатады. Психологтар мен нутрициологтардың айтуынша, тәбеттің көтерілуі әрдайым ағзаның қорекке деген қажеттілігін білдірмейді. Көп жағдайда тамақ — адам эмоциясын басатын «тыныштандырғыш құралға» айналады.
Ендеше неліктен үнемі тамақ ішкіміз келеді және осы жағдаймен қалай күресу керек — бірге қарастырайық.
Тәбеттің күшеюінің негізгі себептері
1. Эмоциялық аштық
Психологтар бұл құбылысты «эмоциялық аштық» деп атайды. Адам шын аш емес, бірақ:
-
ішім пысты,
-
уайымдап отырмын,
-
көңіл-күйім жоқ,
-
күйзелістемін.
Мұндайда тәттіге, фастфудқа немесе ұн өнімдеріне деген құмарлық артады — олар дофаминді (ләззат гормоны) тез бөлдіреді.
2. Ұйқының жеткіліксіздігі
Ұйқы аз болса, ағзадағы грелин (аштық гормоны) көбейіп, лептин (тойыну гормоны) азаяды. Салдарынан үнемі тамақ ішкіңіз келіп тұрады.
3. Стресс пен шаршау
Созылмалы стресс кезінде кортизол гормоны көбейіп, ағза қуатты (калорияны) тез алғысы келеді. Бұл — биологиялық қорғаныс механизмі.
4. Дұрыс тамақтанбау
Рационыңызда ақуыз, талшық пен пайдалы майлар аз болса — аштық сезімі тез қайта оралады. Ал жиі көмірсу жегенде қан құрамындағы қант деңгейі тұрақсыз болады, бұл да қайта-қайта жеуге итермелейді.
5. Ағзаның сусыздануы
Кейде аштық пен шөлді шатастырамыз. Егер су ішпесеңіз, ағза оны «аштық» ретінде қабылдауы мүмкін.
6. Гормоналды өзгерістер
Қалқанша безі, инсулинге төзімсіздік, әйелдердегі ПМС (етеккір алды кезеңі) де тәбетті арттыруы мүмкін.
Психологтар мен тамақтану мамандары не дейді?
1. Аштықтың түрін ажырата біліңіз
-
Физиологиялық аштық — біртіндеп пайда болады, асқазан шұрылдайды.
-
Эмоциялық аштық — кенеттен келеді, көбіне нақты бір тағамға (мысалы, шоколадқа) тартады.
Келесі жолы тамақтанар алдында өзіңізден сұраңыз: «Мен шынымен ашпын ба, әлде жай ғана шаршадым ба, уайымдадым ба?»
2. Тамақтану режимін қалыптастырыңыз
Күніне 3 негізгі тамақ пен 1–2 жеңіл тіскебасар арқылы қандағы қант деңгейін тұрақты ұстауға болады. Бұл кенеттен болатын аштық шабуылын азайтады.
3. Суды жеткілікті ішіңіз
Таңертең 1 стақан су ішіп бастаңыз. Күні бойы су ішуді ұмытпаңыз. Кейде жай ғана су аштықты басып тастайды.
4. Тамақты басқа нәрсемен алмастырыңыз
Тамақ арқылы эмоцияны басудың орнына:
-
серуендеп қайтыңыз;
-
терең тыныс алыңыз;
-
досыңызға хабарласыңыз;
-
музыка тыңдаңыз;
-
күнделікке сезіміңізді жазыңыз.
5. Ұйқы мен стрессті реттеңіз
-
Түнгі 7–8 сағат ұйықтауға тырысыңыз;
-
Кешкі уақытта телефонын өшіріп, тыныштық орнатыңыз;
-
Йога, медитация, тыныс алу жаттығуы көмектеседі.
6. «Сүрініп» кетсеңіз — өзіңізді жазғырмаңыз
Кейде тәтті жеп қойсаңыз немесе артық жеп қойсаңыз — өзіңізді кінәламаңыз. Психологтар: «Салауатты әдеттер бірден қалыптаспайды. Бұл – үдеріс», — дейді. Мейірімді болыңыз — өзіңізге.
Тәбеттің көтерілуі — әрдайым физикалық аштықты білдіре бермейді. Көбіне ол — күйзелістің, ішкі қажудың немесе өзіңізге көңіл бөлмеудің белгісі. Мұндайда өз ағзаңызды тыңдап, не қажет екенін түсінуге тырысыңыз: тамақ па, тынығу ма, әлде жан жылуы ма?
Өзіңізге қамқор болыңыз. Нағыз өзін-өзі сүю — диетадан емес, саналы көзқарастан басталады
7-su.kz / Мақпал Әділханқызы
