Өкінішке қарай, соңғы жылдары қазақ мектептерінің өзінде қазақ баласының тілдік деңгейі төмендеп бара жатқаны жиі айтылады. Жыр-термені жатқа айтқаны былай тұрсын, екі сөйлемді байланыстыра алмайтын сөздік қоры жұтаң балалар көбейіп келеді.
Мұның себебі біреу емес: оқулықтағы олқылықтар, кадр тапшылығы, тілдік ортаның әлсіздігі, ата-ананың да, мектептің де жауапкершілігінің арасында кеткен бала. Осындай жағдайда орыс мектебін көбейтсек, қазақ тілінің тағдыры не болмақ?!
Ресми дерек бойынша, елімізде орыс тілінде білім беретін 1121 мектеп бар. Бұл, әрине, аз сан емес. Бұған аралас мектептерді қосыңыз. Қазақ тілін толық игермей жүрген балалардың басым бөлігі дәл осы ортадан шығып жатқаны жасырын емес. Енді осыған тағы үш қалада жаңа орыс мектебі қосылса, балаларымыздың өз тілінде сауат ашуына мүмкіндік одан әрі тарылмай ма?!
Қоғамда бір түсінік бар: «Орыс мектебі мықты, қазақ мектебі әлсіз» деген. Әлбетте, бұл тамырын тереңге жіберген қате көзқарас. Иә, кей өңірде қазақ мектебінің сапасы төмен болуы мүмкін. Бірақ бір мектептің әлсіздігі үшін бүкіл ұлт тілін құрбан етуге бола ма? Егер ата-аналар баласын орыс мектебіне берсе, тілдік орта біртіндеп өзгереді. Бала күнделікті қарым-қатынасын да, ойлау жүйесін де басқа тілмен қалыптастырады. Сөйтіп, қазақ тілі тек пәнге, тек мерекелердегі ұранға ғана айналуы мүмкін.
Мәселе, орыс мектебінің көптігінде емес, қазақ мектебінің бәсекеге қабілетті болмауында. Қазақ мектебінің мұғалімі мықты әрі әдістемесі заманға сай болса, ғылымға жол ашылса ата-ана ешқашан баласын басқа тілге қарай бұрмас еді.
Себебі, әр ата-ана баласына ең жақсы- ны қалайды. Ал ең жақсыны өз тілімізден таба алмай отырғанымыз өкінішті. Теледидарында, жарнамасында, бизнесінде, ғылымында қазақ тілін қолданбаған қоғамда мектеп қанша қазақша оқытса да түбінде бала өзіне ыңғайлы тілді таңдайды. Біз қазақ тілін әлеуметтік өмірдің негізгі тіліне айналдырмай, қанша мектеп ашып-жапсақ та нәтиже шықпайды.
Қазақ тілінің болашағы бүкіл ұлттың санасында. Қазақ мектебі мықты болса, қазақ тілінің де тағдыры мықты. Орыс мектебінің ашылуына дүрлігуден бұрын өз мектебімізді көтерейік. Өз тілімізге өзіміз ие болмасақ, өзгеден кінә іздеудің мәні жоқ.
Санжар СҰЛТАНҒАЗЫ
