Географиялық нұсқама – өңірдің табиғи байлығы мен өндірістік дәстүрін танытатын тетік.
Қазір нарықта өнімнің сапасымен бірге оның қай жерде өндірілгені, қай ортадан шыққаны, қандай дәстүрмен жасалғаны да айрықша мәнге ие. Осындай тұста географиялық нұсқама өңір ерекшелігін құқықтық тұрғыдан қорғап, жергілікті өнімді жаңа деңгейге көтеретін маңызды құрал саналады.
Географиялық нұсқама белгілі бір аумақта өндірілетін, сапасы мен беделі сол жердің табиғи жағдайына, қалыптасқан дәстүріне, өндірістік тәжірибесіне сай өнімді даралайды. Яғни тауардың атауы мен тағдыры туған топырағымен сабақтасып жатады.
Жетісу үшін мұның мәні айрықша. Жерінің құнары, табиғатының алуан түрлілігі, ғасырлар бойы қалыптасқан шаруашылық мәдениеті өңірде өзіндік өнімдердің мол болуына жол ашқан.
Қазір облыстан 10 географиялық нұсқама тіркелген. Олардың қатарында «Алакөл балығы», «Ақсу наны», «Қарашоқы наны», «Жетісу сүт өнімі», «Жетісу қаймағы», «Жетісу сүзбесі», «Жетісу сары майы», «Жетісу айраны», «Көксу қанты», «Үштөбе ет полуфабрикаты» бар.
Атаулардың әрқайсысы белгілі бір өнімді ғана айшықтап тұрған жоқ. Оның ар жағында туған жердің табиғаты, жергілікті жұрттың кәсіби машығы, қалыптасқан технологиясы мен дәстүрі жатыр.
Әсіресе, «Алакөл балығы» мен «Жетісу сүт өнімі» республика көлемінде өңірлік бренд ретінде ілгерілету үшін іріктеліп, оларды насихаттау және коммерцияландыру бағытында жұмыс жүргізілуде.
Географиялық нұсқаманың тағы бір ұтымды тұсы – өнімді заңсыз пайдаланудан, жалған тауардан қорғауға мүмкіндік беруі. Сонымен бірге тұтынушы сенімін күшейтіп, кәсіпкердің бәсекеге қабілетін арттырады. Шағын өндірістің өрісін кеңейтіп, ауылдағы кәсіпке серпін береді. Түптеп келгенде, өңір экономикасының тамырына нәр құятын тетікке айналады. Оны тіркеу рәсімі де цифрлық форматта жүзеге асырылады. Кәсіпкер Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» арқылы өтінім бере алады. Құжаттарда өнімнің географиялық шығу аумағы, ерекшілігі, сапасы және оның белгілі бір өңірмен байланысын дәлелдейтін мәліметтер көрсетіледі. Одан кейін белгіленген тәртіппен сараптама жүргізіледі.
Әлемде француздың шарабы, италиялық ірімшігі, швейцариялық сағаты секілді атауы туған жерімен біте қайнасқан мысалдар жетерлік. Мұндай тәжірибе өнімді ғана емес, сол өлкенің өзін де әлемге танытады.
Жетісудың да сондай танымал бренд қалыптастыратын әлеуеті мол. Алакөлдің балығы, Көксудың қанты, Ақсудың наны, аймақтың сүт өнімдері – туған өлкенің табиғи және еңбекпен жасалған төлқұжаты іспетті. Сондықтан географиялық нұсқамаға кәсіпкерлік құжат ретінде ғана қарамай, өңірдің экономикалық келешегін айқындайтын мүмкіндік ретінде мән берген жөн. Өнімді қорғау – еңбекті қорғау. Брендті қалыптастыру – туған жердің беделін көтеру.
Берік САЛТАЕВ
Облыстық Әділет департаменті
Зияткерлік меншік құқығы бөлімі басшысының м.а.
