Дала төсін қызғылт-күлгін түске бояп, ерекше бұлттай әсер сыйлайтын өсімдік – бала кезімізден таныс жыңғыл бұтасы. Көктем мен жаздың тоғысқан шағында жайқалып гүлдейтін бұл өсімдік Жетісу табиғатына айрықша көрік береді. Сондықтан жыңғылды аймағымыздың табиғи нышандарының бірі деуге болады.
Жыл сайын жаз мезгілінде Қаратал ауданының даласы мен құмды алқаптары ерекше құлпырады. Күн қақтаған сайын сарғайған жердің бетінде кенеттен қызғылт-күлгін түске боялған ғажайып көрініс пайда болады. Алыстан қарағанда, кең далаға біреу алуан түсті бояу шашып кеткендей әсер қалдырады.
Бұл – қуаңшылыққа төзімді, шөлейт табиғаттың ерекше сәніне айналған таңғажайып өсімдік – жыңғыл бұтасының гүлдеген сәті. Ол – өңірдегі ең төзімді өсімдіктердің бірі. Басқа ағаштар мен бұталарға ылғал жетіспейтін жерлерде ол тек тіршілік етіп қана қоймай, жыл сайын жайқалып, гүлдейді. Жіңішке бұтақтары сан мыңдаған ұсақ қызғылт гүлдерге оранып, алыстан қарағанда дала төсінде қалықтап тұрған нәзік қызғылт бұлттай әсер қалдырады. Әсіресе ол гүлдеген сәтте ерекше әдемі көрінеді.
Құмды төбелер мен ұлан-ғайыр даланың аясында оның қанық қызғылт гүлшоғырлары табиғаттың нағыз сәніне айналады.
Мұндай көріністер суретшілер мен туристерді және даланың табиғи сұлулығын бағалайтын жандарды ерекше өзіне тартады. Алайда бұл өсімдік тек әсемдігімен ғана құнды емес. Оның қуатты тамыр жүйесі құмның көшіп-қонуын тежеп, топырақты жел эрозиясынан қорғайды. Осылайша ол дала мен шөлейт аймақтарының табиғи тепе-теңдігін сақтауда маңызды рөл атқарады.
Экологтардың айтуынша, жыңғыл бұтасы – бал аралары үшін аса құнды өсімдік. Гүлдеу кезеңінде оның маңынан аралар мен басқа да тозаңдандырушы жәндіктерді көптеп кездестіруге болады. Сонымен бірге қалың өскен жыңғыл бұта тоғайлары құстар мен ұсақ жануарлар үшін паналайтын табиғи мекен. Бүгінде биологиялық әртүрлілікті сақтау мәселесіне ерекше көңіл бөлініп отырған шақта осындай өсімдіктер Жетісу табиғатының қаншалықты бірегей екенін тағы бір мәрте дәлелдейді.
Ең қатал табиғи жағдайда да табиғаттың ғажайып сұлулықты жарата алатыны таңғалдырады. Сондықтан қызғылт түске боялған мұндай керемет өсімдіктер өлкедегі алқаптар, асқар таулар мен қалың ормандарда ғана емес, аптап ыстық пен құрғақшылыққа төтеп берген кең жазиралы далада да бар екенін айқын көрсетеді. Гүлдеген жыңғыл бұтасы адамдарды әрдайым таңғалдырып, табиғаттың әсемдігін жеткізіп, сыр шерткізіп тұрғандай әсер қалдырады.
Айгүл Байбосынова
