Қазақстанда әлеуметтік осал санаттағы азаматтар мен табысы күрт төмендеген кейбір қарыз алушылар несие төлемін кемінде 50 пайызға азайтуға немесе оны үш айдан кем емес мерзімге кейінге шегеруге құқылы. Мұндай жағдайда банктер мен микроқаржы ұйымдары қарыз алушының өтінішін заң талаптарына сәйкес қарауға міндетті, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Stan.kz сайтына сілтеме жасап.
Кімдер несие төлемін екі есе азайта алады?
Заңнамаға сәйкес, мұндай жеңілдік халықтың әлеуметтік осал санатына жататын азаматтарға және төтенше жағдай енгізуге негіз болған оқиғалардан зардап шеккен қарыз алушыларға қарастырылған. Алайда аталған санатқа жату жеткіліксіз. Қарыз алушы төмендегі талаптардың кемінде біріне сәйкес келуі керек:
- Өтініш берер алдындағы екі айдағы орташа айлық табысы бұған дейінгі 12 айдағы орташа айлық табыспен салыстырғанда 30 пайыздан астам төмендеуі;
- Өтініш берген кезде атаулы әлеуметтік көмек алуы.
Осы талаптардың бірі орындалса, банк ай сайынғы несие төлемін кемінде 50 пайызға азайтуға немесе негізгі борыш пен пайызды өтеуді кемінде үш айға кейінге шегеруге міндетті. Бұл талап микроқаржы ұйымдарына да қатысты.
Сонымен қатар қаржы ұйымдары несие шартын өзгерткені үшін клиенттен комиссия немесе өзге де қосымша ақы талап ете алмайды.
Демек, жұмыстан айырылу немесе жалақының азаюы төлемді кейінге қалдыруға өздігінен негіз болмайды. Қарыз алушы заңда белгіленген санатқа жатуы және табысына қатысты талаптардың біріне сәйкес келуі қажет.
Қаржылық жағдайыңыз нашарласа, не істеу керек?
Несие төлемін азайту үшін қарыздың кешігуін күтудің қажеті жоқ. Егер ай сайынғы төлемді өтеу қиындайтынын байқасаңыз, банкке немесе микроқаржы ұйымына алдын ала өтініш беруге болады.
Қарыз алушы қаржы ұйымынан несие шартын қайта қарауды сұрап, мынадай өзгерістер ұсына алады:
- негізгі борышты немесе пайыз төлеуді уақытша тоқтату;
- несие мерзімін ұзарту;
- ай сайынғы төлем мөлшерін азайту;
- жылдық сыйақы мөлшерлемесін төмендету;
- төлем кестесін өзгерту;
- берешектің бір бөлігін кешіру.
Өтініште қаржылық жағдайдың неліктен өзгергенін көрсетіп, оны растайтын құжаттарды қоса тіркеген жөн. Мәселен, жұмыстан босатылғаны туралы бұйрық, жалақының азайғанын растайтын анықтама, табыс туралы мәлімет немесе жұмыс іздеуші ретінде тіркелгені жөніндегі құжат қажет болуы мүмкін.
Егер несие бойынша төлем мерзімі өтіп кетсе, қарыз алушы кешігу басталған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде банкке немесе микроқаржы ұйымына өтініш беруге құқылы. Қаржы ұйымы өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарап, қабылдаған шешімі туралы хабарлауы тиіс. Ол қарыз алушының ұсынысын мақұлдай алады, өз нұсқасын ұсынады немесе бас тарту себебін түсіндіреді.
Ал төлем мерзімі әлі бұзылмаған кезде берілген өтініштер бөлек тәртіппен қаралады.
Үш ай төлем жасамау несие құнын қаншаға арттырады?
Төлемді кейінге шегеру қарыз алушыға уақытша жеңілдік бергенімен, несиенің жалпы құнын арттыруы мүмкін. Себебі негізгі борыш өтелмеген кезеңде оған пайыз есептеле беруі ықтимал.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төлемді кейінге шегерудің салдарын бірнеше есептік сценарий арқылы түсіндірген. Есепте негізгі борыш көлемі 2 миллион теңге, жылдық сыйақы мөлшерлемесі 25 пайыз, ал несиенің аяқталуына 24 ай қалғаны ескерілген.
Қалыпты төлем кестесі бойынша қарыз алушы ай сайын шамамен 106 743 теңгеден төлеп, жалпы 2 561 833 теңге қайтарады.
Ал төлемді кейінге шегерген жағдайда шығын көлемі өзгереді:
- Үш ай бойы тек пайыз төлесе: алғашқы үш айда ай сайын 41 667 теңгеден төлейді. Одан кейінгі айларда төлем 118 559 теңгеге дейін өседі. Қалыпты кестемен салыстырғанда қосымша шығын 52 904 теңгені құрайды.
- Үш ай бойы мүлде төлем жасамаса: есептеу тәсіліне қарай жалпы төлем 2 686 833 теңгеден 2 725 306 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл қалыпты кестедегі сомадан 125 мыңнан 163,5 мың теңгеге дейін артық.
Сондықтан төлемді кейінге шегеруге келіспес бұрын, қарыз алушы кейінге қалдырылған кезеңдегі пайыздың қалай есептелетінін, несие мерзімінің қаншаға ұзаратынын және жалпы қанша ақша қайтаратынын нақтылап алғаны жөн.
Банк төлемді азайтудан бас тартса, қайда жүгінуге болады?
Егер банк немесе микроқаржы ұйымы қарыз алушының өтінішін қанағаттандырмаса, бас тарту себебін түсіндіруге міндетті.
Қабылданған шешіммен келіспеген азамат алдымен банк немесе микроқаржы омбудсманына жүгіне алады. Ол үшін қаржы ұйымына ресми өтініш беріп, оның жауабын алу қажет.
Ал несие беруші заң талаптарын бұзды деп есептесеңіз, Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдануға болады. Сондай-ақ дауды сот тәртібімен шешу мүмкіндігі бар.
Несиені банкроттықсыз кешіруге бола ма?
Заңнамада банкроттық рәсімін қолданбай-ақ қарыздың бір бөлігін немесе толық сомасын кешіруге мүмкіндік қарастырылған.
Азаматтық кодекске сәйкес, несие беруші қарыз алушыны міндеттемесінен толық немесе ішінара босата алады. Алайда бұл – банктің құқығы, міндеті емес. Яғни азаматтың қаржылық жағдайының нашарлауы немесе тұрақты табысының болмауы несиенің автоматты түрде кешірілуіне негіз болмайды. Мұндай шешімді банк әр жағдайға жеке қарап қабылдайды.
Сондықтан қаржылық қиындыққа тап болған жағдайда банкке уақытылы жүгініп, несие шартын қайта қарау жолдарын қарастырған жөн. Ал төлемді кейінге шегеру туралы шешім қабылдағанда оның ұзақ мерзімді салдарын, әсіресе пайыздық мөлшерлеме мен жалпы қайтарылатын соманы мұқият есептеу маңызды.
