«Бір шаруаны жасауға ниеттенген адам жолын іздейді, жасағысы келмеген сылтау іздейді» деген тәмсіл бар. Қайсыбір ағайындар «жұмыс жоқ… ақша жоқ…» деп қара аспанды төндіріп жүргенде, қарасайлық қаршадай баланың тірлігін көріп, риза болғанымыз жасырын емес. Жай ғана күнкөрістің қамымен кетпей, қазақстандық брендті қалыптастыруға қадам басқан Өркен Ботайұлының бастамасы шынымен көңілге қонады.
Қаскелең қаласында ұлттық нақыштармен әрленген былғары бұйымдар жасайтын цехтың жұмыс жасай бастағаны жайлы мәлімет құлағымызға тиісімен жағымды жаңалықты жұртшылыққа жеткізуге асыққанбыз. Осылайша Қарасай ауданының орталығында орналасқан шағын кәсіпорынға бардық. Бізді орта бойлы, қараторы келген қағылез жігіт қарсы алған. Жас шамасы жиырмадан енді асқан жігіт осы «Кербез» жеке кәсіпкерлік құрылымының басшысы Өркен Ботай екенін таныса келе білдік.
Бізді алдымен жиырманың төртеуіне енді шыққан жас жігіттің мұндай кәсіпті қалай игеріп жүргені қызықтырды.
– Мен Қытай Халық Республикасының Санжы аймағындағы Мори қазақ ауданында дүниеге келгенмін, – дейді Өркен өзі жайлы сұрағанымызда. – Әкем Ботай Жақияұлы мен анам Сайран Сүлейменқызы қолөнер кәсібімен айналысқан адамдар. Отбасындағы екі баланың үлкенімін.
Мектеп бітіргеннен кейін 2014 жылы тарихи Отанымда білім алсам деген ниетпен Қазақстанға келдім. Бір жыл Шымкент қаласындағы М. Әуезов атындағы университеттің дайындық курсында оқыдым. Содан кейін өз қалауыммен медреседе білімімді жалғастырдым. Кейіннен Қарасай ауданындағы Үшқоңыр медресесінде оқыдым.
Тағдырдың жолы тарам-тарам емес пе? Кейіпкеріміздің мамандығы исламтану болғанымен бір кездері тіршілік үшін саудамен айналысуға тура келген. Онда да Қытай мен Түркиядан былғары бұйымдарын әкеліп, тұтынушыларға ұсынып отырған. Осы кәсіппен айналыса жүріп аталған тауарларға деген сұранысты, ұлттық нақыштағы сөмкелерді шығару қажеттігін сезінеді. Нарықты біраз зерттегеннен кейін тәуекелге бел буған көрінеді.
– Былғары бұйымдарын өз елімізде шығару жайлы шешімге келгеннен кейін жұмысты бастау қажет болды. Түркияға барып жүрген кезімде танысқан шеберлерді шақырып, алғашқы қадамымды солардың көмегімен бастадым. Жалпы, былғары илеу өнерін түріктердің өздері Үндістан, Ираннан келген қазақтардан үйренгенін мойындайды. Себебі, бұл кәсіп ежелден көшпенді жұртта мықты дамыды емес пе? Дегенмен, алғашқы өнімімізді теріні алмастыратын «дермантиннен» тігіп көргенбіз. Оны арнайы дүкендерге қойып, сұраныстың бар екеніне тағы бір көз жеткіздік. Содан кейін ғана таза былғарыдан тіге бастадық. Бұл жерде арнайы станоктар жайлы айта кеткен орынды. Себебі, былғарыны сапалы әрі дәл кесетін лазерлік қондырғы, оны жұқартатын, қырып тазалайтын, өңдейтін, тігетін станоктар бүгінде толық қамтамасыз етілген, – дейді қолөнер шебері.
Еліміздегі нарықта Қытайда, Түркияда, Монғолияда жасалған тауарлар көп екені мәлім. Сапасы әртүрлі болғанымен көрер көзге көркем, арзан әрі қолжетімді бұйымдармен ешкімді таңдандыра алмасымыз белгілі. Осыны сараптай келіп Өркен шетелдік туристер де естелікке сатып алатын, ұлттық өрнектермен нақышталған өнім шығаруды ойға алады. Оған қажетті станоктарды тағы да Қытайдан алдырған. Ал өрнек жасауға қажетті қалыптар өзімізде де жасалынады.
– Бұйымдағы әр оюды өзіміз сызамыз, – дейді Өркен әдемі өрнектелген әмиянды қолына алып. – Кей кездері тапсырыс берушілер қажетті нақышты өздері ұсынып жатады. Әрине, ғаламтордағы қазақы оюларды да пайдаланатын кезіміз болады. Бұл – ұлтымызға ортақ асыл қазынамыз. Сонымен қатар, кейбір заңды тұлғалар фирмаларының логотипі бейнеленген бұйымдар жасап беруімізді өтінеді. Сауда орнын жаңадан ашып жатқандар да жеке тапсырыс беріп жатады. Ондай өнімдерді өзгеге сатуға, әрине, құқымыз жоқ. Осылайша жұмысымызды жалғастырудамыз.
Өркен Ботайұлының бұл кәсіппен айналыса бастағанына екі жылдың жүзі болған екен. Райымбек ауылында орналасқан цехты Қаскелең қаласына көшіргеніне төрт ай ғана болыпты. Бұл жер, біріншіден, үйлеріне жақын әрі жұмысшыларға да оңтайлы көрінеді. Цехта еңбек ететін тоғыз адам мамандықты осы жерде меңгерген. Бұрын мұндай кәсіппен айналыспаған таныстарын осы кәсіпке баулып, жұмыстың қыр-сырын үйретіп жүрген де Өркеннің өзі.
Бұл жерде қажетті шикізатпен қамтамасыз ету де өзекті мәселелердің бірі. Осы орайда Шымкент қаласында орналасқан тері өңдеу зауытының өніміне басымдық беріледі екен. Бұл туралы:
– Әрине, Қытайдың арзан шикізатын ала салуға да болады. Дегенмен ұлттық бренд болғандықтан былғарының да өзімізде өңделгені дұрыс емес пе? Елімізде тері өңдеумен айналысатын бірнеше зауыт бар. Олардың сапасын саралай келе шымкенттік шикізатқа көңіліміз ауды. Ол жақта шетелдің озық технологиясымен жұмыс істейтін заманауи кәсіпорындар іске қосылған, – дейді Өркен Ботайұлы. – Өгіздің, сиырдың, қойдың, ешкінің терілері сол жақтан жеткізіледі. Бұл жерде ең сапалысы өгіздің терісі екені мәлім. Қажетіне қарай, бұйымның түріне байланысты қой-ешкінің терісі де пайдаланылып жатады. Бір сөзбен айтқанда, шикізатқа деген зәрулік жоқ.
Кәсіпкердің айтуынша, бүгіндері Қазақстанда өздеріне бәсекелестік тудыратын салалас кәсіпорын жоқ көрінеді. Алайда, тура осындай тауарларды Қытайдан, Өзбекстаннан, Монғолиядан жасатып әкелетіндер көптеп кездеседі. Сондықтан өндірісті дамытып, өнім түрлерін арттыру жоспарында бар.
Ұлттық нақыштағы былғары бұйымдарын шығаратын кәсіпорында Ақмарал Исламқызы, Нұрлыбек Сейфуддинұлы, Гүлбану Қозықызы сияқты өз ісінің шеберлері қалыптасып үлгерген. Шеберлердің бірі Нұрлыбекпен әңгімелескенімізде:
– Мен жаңа кәсіпті жолға қоюда Өркенмен бірге басынан бастап келе жатырмын. Алғашында бұрын жасап көрмеген жұмысты қолға алуға қорыққанымыз рас. Алайда, «көз – қорқақ, қол – батыр». Талаптанып көріп едік, енді нәтижесін сезініп жатырмыз. Жалпы, осы шаруамен айналыса жүріп өз кәсібіңді бастауға тәуекел керек екенін ұққандай болдым. Біздің бүгінгі «Кербез» жеке кәсіпкерлігінің жеткен жетістігі осыған куә! – дейді ол.
Жаңадан ашылған цехтың жұмысымен танысып, дайын өнімдерін көргеннен кейін біз де осы пікірге тоқтадық!
Қуат ҚАЙРАНБАЕВ
Қарасай ауданы
