Бабаларымыз бірауыз сөзге тоқтаған еді. Көшпенді даланың заңдары жазылмаса да, сенім арқылы жүрекке қашалған. Уәде арқылы мемлекеттік деңгейдегі шаруалар шешілген. Онда сөзден аттамау еркекке парыз, әйелге абырой, балаға өнеге болатын.
Бұрынғылар сөзге бекем, сертке тастай еді. «Арыңа сын келтірме» деген ұғымның өзі уәдеге негізделген. Атқа қонған батыр ел алдында серттен мерт болса да айнымаған. Ару қыз жар болуға сөз берсе, тірліктің небір қиын жолынан таймаған. Қол алысып, қасам ішкен достар қан майданда да бір-бірін тастамаған. Бір сөзбен айтқанда, уәде деген тектілік тірегі, қазақтың күнделікті болмысындағы дәстүрі іспеттес еді.
Бүгін болса, қоғам өзгерді. Технология дамыды. Ақпарат екпіні адуын. Бірақ сол ағынның астында қазақ баласының кісілік келбеті жүдеп барады. Бұрын «дос – жарты жаным» дейтін жұртта қазір оның мойнына жүк артып, артынан қарамай қашатын безбүйрек ұрпақ көбейіп барады. Тіпті, қоғамда достарына несие рәсімдеп беріп, ақырында қарызға белшеден батқан жасөспірімдер бар. Бұл шынайы трагедия. Алданып қалған балалардың кейбірі ата-анасына айта алмай, жалғыздыққа тап болады. Жанын жегідей жейді. Бірінің болашағы бұлыңғырланады, екіншісінің мінезі тұйықталады. Иә, бір серттің бұзылуынан басталып, бір тағдырдың шырағын өшіретін ауыр құбылыс.
…Елдің әр азаматы сөзін ардан тудырады. Уәдеге адал қоғамда әділет салтанат құрады. Себебі адалдық деген кез келген әділ істің басы. Ал ұрпақ ұмытшақтыққа үйренсе, сертті ойыншық көрсе, онда ол елдің болашағы күңгірт. Ұлт болу жерге қарап отыру емес, сертке қарап өрлеу. Уәдеге берік болу ар алдында, Алланың алдында, тарих алдында жүзіңнің жарық болғаны.
Ұлт болашағын уәде арқылы тәрбиелеу уақыт талабы. Жас баланың құлағына «айтқаныңда тұр» деген сөзді қайта-қайта құю қажет. Ата-ананың орындаған әрбір ісі, сөзінде тұрғаны алғашқы уәде мектебі.
Санжар СҰЛТАНҒАЗЫ
