Талдықорған қаласы мемлекеттік кірістер басқармасы басшысының орынбасарлары Ержан Есенғали мен Елдар Айдарбеков және «Жұлдыз» аудиторлық компаниясының басшысы Жанна Құлманбетова республикалық «Халық бухгалтері» акциясы аясында жеке кәсіпкерлерге, бухгалтерлерге жаңа Салық кодексін түсіндіру барысында заңнамада көзделген негізгі өзгерістерді айтып, өзекті сұрақтарға жауап берді.
Бәріңізге белігілі, 1 қаңтардан бастап жаңартылған Салық кодексі күшіне енді. Бұл құжат елдегі салық жүйесін түбегейлі қайта қарауды көздейді. Мемлекеттік реформаның негізгі мақсаты ретінде салық салудағы әділеттілікті арттыруды, көлеңкелі экономиканы қысқартуды және әкімшілендіруді жеңілдетуді атап отыр. Алайда жаңа талаптар қоғамда, әсіресе, кәсіпкерлер арасында түрлі пікір туғызды.
Жаңа кодекстегі ең маңызды өзгерістердің бірі – жеке табыс салығының прогрессивті шкалаға көшуі. Енді белгілі бір деңгейге дейінгі табысқа бұрынғыдай 10 пайыз мөлшерлеме қолданылса жоғары табыс иелеріне 15 пайыздық ставка белгіленді. Мемлекет бұл қадамды әлеуметтік әділеттілікті күшейту тетігі ретінде ұсынып отыр.
Салық органдарының өкілдері аталған норма қарапайым азаматтарға емес, жоғары табыс алатын тұлғаларға бағытталғанын айтады. Олардың пікірінше, прогрессивті салық орта тапқа қысым түсірмейді, керісінше табысы төмен және орташа азаматтардың салықтық жүктемесін сақтауға мүмкіндік береді.
– Бұл жүйе дамыған елдерде бұрыннан бар. Біз халықаралық тәжірибеге жақындап келеміз, – дейді Ержан Есенғали.
Жаңа Салық кодексіне сәйкес бұрын қолданылып келген көптеген арнаулы салық режимі қысқартылып, олардың орнына 3 негізгі режим қалдырылды. Олар өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған, жеңілдетілген декларация негізіндегі және шаруа-фермер қожалықтарына арналған арнайы режим.
Салық органдары бұл өзгерістегі жүйені ретке келтіру қажеттілігімен түсіндіреді. Ресми пікірге сүйенсек, бұрын бір кәсіпкер бірнеше режимді қатар пайдаланып, нақты табысын жасыруға мүмкіндік алған. Жаңа кодекс осы олқылықтарды жоюды көздейді.
Алайда жеке кәсіпкерлер бұл өзгерістерді күнделікті жұмыста сезілетін нақты қиындықтар арқылы бағалап отыр. Олардың айтуынша, бұрынғы жеңілдіктердің қысқаруы шағын бизнес үшін қосымша жүктеме әкелуі мүмкін.
Қосылған құн салығы бойынша тіркеу шегінің төмендеуі де кәсіпкерлер арасында алаңдаушылық туғызды. Бұрын ҚҚС төлемей жұмыс істеп келген көптеген шағын кәсіп иесі енді осы жүйеге кіруге мәжбүр.
– Бұрын жеңілдетілген режиммен жұмыс істедік. Енді бухгалтер жалдау, қосымша есеп тапсыру қажет. Бұл – шағын бизнес үшін қосымша шығын, – дейді «Ерлік» қоғамдық бірлестігінің төрайымы Роза Ақжаркенова.
Әсіресе, ауылдық жерлердегі кәсіпкерлер үшін бұл өзгерістердің ауыр соғуы мүмкін екені айтылуда. Жаңа талаптар бизнесті көлеңкеге қайта итермелемей ме деген қауіп бар.
Салық әкімшілендіру аясында мобильді аударымдарға бақылаудың күшеюі – ең көп талқыланған мәселелердің бірі. Салық органдары бұл шара тек кәсіпкерлік сипаттағы жүйелі аударымдарға қатысты екенін атап өтеді.
– Біз әрбір азаматтың жеке аударымын тексермейміз. Тек тұрақты әрі кәсіпкерлік белгілері бар қаржылық қозғалыстар назарға алынады, – дейді Елдар Қайратұлы.
Дегенмен, кәсіпкерлер үшін бұл норма әлі де түсініксіз.
– Тұтынушы да, туыс та, таныс та бір телефон нөміріне ақша аударады. Мұның қайсысы кәсіпкерлік, қайсысы жеке аударым екенін дәлелдеу бізге жүктелмей ме? – дейді аудитор Жанна Мұратбекқызы.
Бұл жағдай мемлекет пен бизнес арасындағы сенім мәселесін алға шығарып отыр.
Жаңа Салық кодексі – ел экономикасын ашық, басқарылатын әрі әділетті етуге бағытталған ауқымды реформа. Мемлекет оны тәртіп орнату мен тең бәсекелестік қалыптастыру құралы ретінде ұсынса, жеке кәсіпкерлер оны күнделікті жұмысындағы нақты жүктеме арқылы бағалап отыр.
Сарапшылардың пікірінше, реформаның табысты болуы тек қатаң нормаларға емес, мемлекет пен бизнес арасындағы ашық диалогқа байланысты. Егер бақылаумен қатар түсіндіру, қолдау және икемділік қатар жүрсе, жаңа кодекс өз мақсатына жетуі мүмкін.
Ал кәсіпкер дауысы ескерусіз қалса, бұл реформа қоғамда жаңа сұрақтар туғызары анық.
Қажет АНДАС
