Қазақстанда зейнет жасына жеткен азаматтар тек ай сайынғы төлеммен ғана шектелмейді. Медициналық қызметтен бастап коммуналдық жеңілдіктерге, әлеуметтік қызметтер мен салықтық қолдауға дейін зейнеткерлерге арналған бірқатар мемлекеттік және жергілікті қолдау тетіг бар. Бұл мүмкіндіктер қарттардың күнделікті шығынын азайтып, өмір сапасын сақтауға бағытталған.
2025 жылдың қорытындысы бойынша зейнеткерлер саны – 2 млн 491 мың адам.
Қазақстанда зейнеткерлерге тек зейнетақы төлемдері ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік, коммуналдық, медициналық және басқа да жеңілдіктер қарастырылған. Бұл қолдау шаралары зейнеткерлердің күнделікті өмірін жеңілдетуге, өмір сапасын сақтау мен әлеуметтік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған. Санаттар мен тағайындау тәртібі заңнама мен жергілікті нормаларға сәйкес жүзеге асады.
Зейнетақы төлемдері
Зейнеткерлерге төмендегі зейнетақы төлемдері тағайындалады:
- Базалық зейнетақы – мемлекеттік әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесінің табысы ретінде беріледі;
- Ынтымақты (еңбек өтіліне байланысты) зейнетақы – еңбек өтілі мен жинақталған аударымдарға байланысты;
- Жинақтаушы зейнетақы қорындағы төлемдер мүмкін (Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры арқылы).
2026 жылдан бастап зейнетақы мен әлеуметтік төлемдер 10 %-ға индекстелді және ең төменгі зейнетақы шамасы (төменгі шекті көрсеткіш) заңда белгіленеді.
2026 жылы ең төменгі базалық зейнетақы — 69 049 теңге деңгейінде.
2026 жылдан бастап зейнетақы төлемдері жеке табыс салығынан (ЖТС) босатылады, яғни салық шегерілмейді.
Былтырғы статистика бойынша республикалық бюджеттен 4 трлн 225 млрд теңге сомасына зейнетақы төленді, оның ішінде базалық зейнетақы төлеуге – 1 368,4 млрд теңге, ынтымақты зейнетақы төлеуге – 2 856,6 млрд теңге.
Медициналық жеңілдіктер
Зейнеткерлер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесінде белгілі бір жеңілдік немесе кепілдіктендіру тізбесіне жатады (заңнамамен белгіленген жүйе бойынша):
- емханаларда тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі;
- жоспарлы тексерістер, диагностикалық қызметтер;
- кейбір дәрілерді тегін немесе жеңілдетілген бағамен алу мүмкіндігі (халықты әлеуметтік қорғау қағидаларына байланысты).
Коммуналдық және жергілікті жеңілдіктер
Зейнеткерлер үшін коммуналдық қызметтер бойынша жеңілдіктер айтарлықтай әр өңірде өзгереді, өйткені олар жергілікті әкімдіктердің шешіміне сай беріледі:
- электр, су, жылу, газ, қоқыс шығару сияқты коммуналдық төлемдерге жеңілдіктер немесе өтемақы;
- кейбір өңірлерде қоғамдық көлікте тегін немесе жеңілдетілген жол жүру;
- аудан, ауылда қатты отын (көмір, отын) алуға қосымша әлеуметтік көмек;
- әлеуметтік дүкендер немесе арзан тауарлар бойынша қолжетімділік.
Жеңілдіктер әр қала мен облыста әртүрлі: кейбір жерде коммуналдық өтемақы төленіп, кейбірін әкімдік бағдарлама бойынша бөледі.
Әлеуметтік қызметтер
Зейнеткерлерге арналған әлеуметтік қолдау ретінде:
үйде әлеуметтік қызмет көрсету (қажет болған жағдайларда);
- уақытша күту, күндізгі орталық қызметтеріне тарту;
- әлеуметтік қызметкерлер арқылы азық-түлік/дәрі-дәрмек жеткізу;
- психологиялық, әлеуметтік ортаға қосу шаралары.
Бұл қызметтер көбіне әлеуметтік қызмет көрсету бөлімдері арқылы тағайындалады.
Салық және басқа да жеңілдіктер
2026 жылдан бастап:
- зейнетақы төлемдері – жеке табыс салығынан босатылады;
- көптеген мемлекеттік қызметтер үшін төлем жеңілдіктері немесе төмендетілген тарифтер белгіленуі мүмкін;
- кейбір салықтарға (мысалы, мүлік/жер салығы) жергілікті деңгейде жеңілдіктер қарастырылуы мүмкін (заңға сай).
Алайда көлік салығына арнайы жалпы жеңілдік зейнеткерлерге заң бойынша міндетті түрде берілмейді — ол арнайы әлеуметтік категорияларға қатысты.
Қайда жүгінуге болады?
Зейнеткерлер өз құқықтары мен нақты жеңілдіктер туралы ақпаратты ала алады:
- жергілікті әкімдіктің әлеуметтік қорғау немесе жұмыспен қамту бөлімдерінен;
- Халыққа қызмет көрсету орталықтары (ХҚКО) арқылы;
- eGov (enbek.kz немесе egov.kz) порталдары арқылы.
Дереккөз: BAQ.KZ
