Орталық Азия халықтарына ортақ Наурыз мерекесі Өзбекстанда ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрлермен сабақтасып, қоғамдағы бірлік пен татулықты нығайтатын ерекше мәдени құбылыс ретінде аталып өтеді.
Наурыз – табиғаттың жаңарып, тіршіліктің қайта түлейтін шағын білдіретін ай. Аталмыш мереке өзбек халқы үшін де терең мазмұнға ие. Елдің әр өңірінде Наурыз өзіндік ерекшелігімен көрініс табады. Бір жерде ұлттық ойындар мен жарыстар ұйымдастырылса, енді бір аймақтарда аулаларында ежелден жалғасқан дәстүрлер жаңғырады.
Мереке қарсаңында тұрғындар үйлері мен аулаларын тазалап, айналаны ретке келтіреді. Жаңа жылды жақсылықпен қарсы алу осылай көрініс табады. Адамдар жаңа киім әзірлеп, дастарқан қамын жасап, жақындарына сый-сияпат дайындайды. Осының өзі қоғамдағы өзара құрмет пен ынтымақты арттыра түседі.
Өзбекстанда Наурыз десе, ең алдымен, сумаляк еске түседі. Өнген бидайдан дайындалатын бұл тағам молшылықтың символы саналады. Сумаляк дайындау – ұжымдық сипаттағы дәстүр. Үлкен қазанның айналасына жиналған қауым тағамды кезектесіп араластырып, ән айтып, әңгіме-дүкен құрады. Таң ата дайын болған дәм көршілер мен туыстарға таратылып, ортақ ырыстың белгісіне айналады.
Адамдар бір-бірінің үйіне барып, ақжарма тілектерін білдіреді. Үлкендерге құрмет көрсетіліп, балаларға тәттілер мен сыйлықтар беріледі. Бұл күні реніштер ұмытылып, жұрт бір-біріне ізгі ниет танытуға ұмтылады. Мұндай дәстүрлер қоғамдағы бірлік пен татулықты нығайтады.
Мереке барысында балалар мен жастарға арналған түрлі мәдени-танымдық шаралар ұйымдастырылады. Ашық алаңдарда ұлттық ойындар өтіп, балалар батпырауық ұшырып, жарыстарға қатысады. Мектептерде арнайы іс-шаралар өткізіліп, оқушылар ұлттық құндылықтармен танысады.
Ірі қалалар мен елді мекендерде Наурыз кең көлемде атап өтіледі. Орталық алаңдарда концерттер мен көрмелер ұйымдастырылып, ұлттық өнермен қатар заманауи мәдениет те ұсынылады. Осылайша мереке дәстүр мен бүгінгі өмір салтын ұштастырған ірі қоғамдық оқиғаға айналады.
Өзбекстанда Наурыз жыл сайын 21 наурызда тойланады. Мерекелік шаралар бірнеше күнге жалғасып, елдің барлық өңірін қамтиды. Бұл мейрам халықтың мәдени болмысын айқындап қана қоймай, Орталық Азия елдерін біріктіретін ортақ рухани мұраның өміршеңдігін көрсетеді.
Нұрлан УСМАНОВ,
Өзбекстан Журналистика және
бұқаралық коммуникациялар университетінің аға оқытушысы
