Сыртқы нарықтағы баға 2026 жылдың алғашқы айларында республикалық бюджет кірісінің өсуін тежеуші негізгі факторға айналды. Қаржы министрі Мәди Такиев Үкімет отырысында жасаған баяндамасында Таяу Шығыстағы қақтығыстар мен валюта бағамының құбылуы ел қазынасына айтарлықтай әсер еткенін мәлімдеді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Ulysmedia.kz сайтына сілтеме жасап.
Мұнай бағасы үкімет сарапшылары болжаған деңгейден жоғары болғанымен, одан түскен негізгі пайда бюджетке емес, Ұлттық қорға бағытталды. Мәди Такиевтің айтуынша:
«Қолданыстағы бюджеттік архитектурада мұнай бағасының өсуінен болатын негізгі қосымша әсер Ұлттық қорда жинақталады, өйткені заңнамаға сәйкес мұнай түсімдерінің негізгі бөлігі сонда бағытталады. Республикалық бюджет үшін тікелей оң әсер мұнайға экспорттық кеден салығы бойынша көрініс тапты, онда қосымша 40,5 млрд теңге қамтамасыз етілді».
Алайда, теңге бағамының нығаюы кіріс бөлігіне кері әсерін тигізді. Министр бұл туралы:
«Есепті тоқсанда қалыптасқан доллардың 497,7 теңге деңгейіндегі орташа бағамы, болжамды 540 теңгемен салыстырғанда, республикалық бюджет түсімдерін шамамен 146 млрд теңгеге азайтты. Осылайша, сыртқы баға конъюнктурасы, соның ішінде курстық айырмашылық бюджет табысының негізгі шектеушісі болды», – деп түсіндірді.
Осындай кедергілерге қарамастан, 2026 жылдың алғашқы үш айында республикалық бюджет жоспары артығымен орындалды. Салықтық және кедендік әкімшілендіруді жетілдіру есебінен қазынаға 137,6 млрд теңге қосымша табыс түсті. Жалпы алғанда, мемлекеттік бюджет кірістері трансферттерді есептемегенде 6,4 трлн теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 17 пайызға артты. Бюджеттің толығуына жаңа Салық кодексі де үлес қосты: салық түсімдері 20 пайызға өсіп, 1 трлн теңгеден астам қосымша қаражат жиналды.
