Қазақстанда жұмыс орындарын бағалаудың ескірген қағаз жүзіндегі жүйесі толықтай жойылып, еңбек қауіпсіздігін алдын ала қамтамасыз ететін заманауи интегралдық бағалау тетіктері енгізіліп жатыр, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Елімізде еңбек қауіпсіздігі жүйесін ауқымды жаңғырту жұмыстары ресми түрде басталды. ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету бойынша қабылданып жатқан батыл шаралар туралы баяндама жасады. Қазіргі таңда мемлекеттік саясаттың негізгі бағыты қауіпсіз еңбек мәдениетін алдын ала қалыптастыруға негізделген. Халықаралық сындарлы журналистика (CJP) қағидаларына сүйенсек, өндірістегі кемшіліктерді жалаң сынға алмай, оларды шешудің нақты цифрлық жолдарын ұсыну – қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылықты нығайтудың төте жолы.
Бүгінгі таңда мемлекетімізде 479 мың адам зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейді. Оның басым бөлігі, яғни 61%-ы өнеркәсіп саласына тиесілі. Нақтырақ айтсақ, тау-кен өндіру саласында – 173 мың, өңдеу өнеркәсібінде – 122 мың адам еңбек етіп жүр. Ал электр энергиясы мен газбен жабдықтау секторында 40 мыңға жуық жұмыскер қызмет атқарады, бұл зиянды өндірістерде тер төгетіндердің 8,5%-ын құрайды. Бұрын жұмыс берушілер еңбек қауіпсіздігіне формалды қарап, арнайы киім-кешекке қаржы үнемдеп, тозығы жеткен жабдықтарды пайдаланып келген. Қалыптасқан жағдайды түбегейлі өзгерту үшін Еңбек министрлігі әрбір мамандық бойынша жеке тәуекелдерді бағалауды қолға алды. Күрделі терминдерді қарапайым тілмен түсіндірсек, кәсіби тәуекелдерді басқару дегеніміз – жұмысшының жарақат алу қаупін алдын ала есептеп, оның алдын алу шараларын ұйымдастыру. Қазақ тілді аудиторияның цифрлық сауаттылығын арттыру мақсатында айта кетсек, бұл үдерістер толық цифрландырылып, есептер электронды форматқа көшіріледі, ал түзету шараларының цифрлық жоспарлары автоматты түрде әзірленеді.
Үкімет отырысында өндірістік жарақаттарды жасыру мәселесіне де ерекше тоқталды. Ондай заңсыз тәжірибе бизнестің жауапкершіліктен жалтаруына жол ашып, азаматтарды заңмен кепілдендірілген төлемдерден айырады. Жыл басынан бері 1 мамырдағы жағдай бойынша елімізде өндірістік жарақаттарды жасырудың 39 фактісі анықталды. Осындай жағдайлардың ең көбі қызмет көрсету саласында (18) тіркелсе, өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс саласында 5 жағдайдан анықталған. Өңірлер бойынша Атырау облысы 10 жағдаймен көш бастап тұр, ал Астана қаласында – 7, Ақмола облысында 6 жағдай тіркелді. Министрлік мұндай құқық бұзушылықтарға қатаң тосқауыл қойып, тіркелген әрбір 14 жазатайым оқиғаға шаққанда жасырылған жағдайлардың санын 1 жағдайға дейін төмендетуді көздеп отыр.
Қазіргі уақытта HR Enbek жүйесінде 6,7 млн еңбек шарты тіркелген, бұл жалдамалы жұмыскерлердің 92%-ын қамтуға мүмкіндік береді. Тағы шамамен 575 мың адам азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар негізінде еңбек етеді. Белсенді жұмыс істеп тұрған 174 мың заңды тұлғаның 118 мыңы өндірістегі жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шарттарымен қамтылған, бұл жалпы кәсіпорындардың 68%-ын құрайды. Сонымен қатар 19 мың ұжымдық шарт цифрландырылды, бұл өткен жылмен салыстырғанда екі есе жоғары көрсеткіш.
Бақылау шараларының күшеюі нәтижесінде елімізде оң динамика байқалады. Биыл 2,4 мыңнан астам жоспардан тыс тексеру өткізіліп, олардың нәтижесінде шамамен 2,8 мың құқық бұзушылық анықталды және орындауға міндетті 1 630 нұсқама берілді. Қабылданған шаралар нәтижесінде 22 мыңнан астам жұмыскердің еңбек құқығы қорғалды. Өткен жылмен салыстырғанда өндірістегі жазатайым оқиғалар саны 4,5%-ға, яғни 1 408 жағдайдан 1 345 жағдайға дейін азайды. Ал адамның қаза болу оқиғалар саны 7,9%-ға, яғни 202-ден 188 жағдайға дейін қысқарды. Зардап шеккендердің ең көп үлесі бұрынғыдай тау-кен металлургия кешеніне (16%), құрылыс саласына (10%) және мұнай-газ секторына (5%) тиесілі болып отыр. Еңбек тәуекелдерінің картасы қазірдің өзінде 98,4 мың кәсіпорынды қамтып, ұйымдарды қауіп деңгейіне қарай топтастыруға мүмкіндік берді. Жыл соңына дейін министрлік міндетті сақтандырумен қамтылған кәсіпорындар санын 130 мыңға жеткізуді жоспарлап отыр.
Өндірістегі еңбек қауіпсіздігі ережелерін сақтау және жұмысшылардың құқықтарын қорғау – әрбір кәсіпорын басшысының тікелей міндеті.
