Ауылда көзге көп түсе бермейтін, бірақ елге қажет мамандықтар бар. Соның бірі – аяқкиім жөндейтін етікшілік кәсіп. Қазір дүкен сөрелерінде сан түрлі аяқкиім самсап тұрғанымен жыртылған аяқкиімді тастап, жаңасын сатып ала салу кез келген отбасының қалтасына оңай емес. Осындайда ескі аяқкиімді кәдеге жарататын шебердің еңбегі ерекше бағаланады.
Сондай жандардың бірі – Бақыт Жусанбаев. Ол жыртылған, тозған аяқкиімдерді жөндеп, иесіне қайта ұсынады. Бір қарағанда, қарапайым көрінетін бұл жұмыстың ар жағында үлкен төзім, ұқыптылық және қолдың ептілігі жатыр. Өйткені аяқкиімді жөндеу – тек жыртықты тігіп қою емес. Әр аяқкиімнің материалы, пішімі, тозған жері әртүрлі. Шебер оның ерекшелігін ескеріп, қайта киюге жарамды етуі тиіс.
Бақыттың бұл кәсіпке келуінің тағы бір ерекшелігі бар. Етікшілік оған атасы мен әкесінен дарыпты. Яғни, бүгінгі шебердің қолындағы ине мен біз – бір күнде пайда болған кәсіптің құралы емес, атадан балаға жалғасқан еңбек мектебінің белгісі.
Қазақ қоғамында әкенің кәсібін жалғастырудың өзіндік мәні болған. Ұста баласына ұсталықты, зергер зергерлікті, етікші етікшілікті үйреткен.
Мұндай сабақтастық кәсіби тәжірибені сақтап қана қоймай, еңбекке деген құрметті де ұрпақтан ұрпаққа жеткізген. Аяқкиім тігу мен жөндеу өнерінің қазақ даласында тамыры терең екені тарихи деректерден де көрінеді. Бақыт Жусанбаевтың еңбегін осы тұрғыдан қарасақ, оның кәсібі – тек нәпақа табудың жолы емес, әкеден қалған өнерді жалғастырудың бір үлгісі.
Тастай салмай, қайта киген тиімді. Қазіргі тұтыну мәдениетінде заттың бір жері бүлінсе, оны жөндеуден гөрі жаңасын сатып алу жиі кездеседі. Бірақ ауыл жағдайында бұл көзқарас әрдайым тиімді емес. Әсіресе сапалы, жайлы аяқкиімді бір жыртығы үшін тастау – шығын. Осы жерде етікшінің еңбегі көрінеді. Шебердің қолынан өткен аяқкиім қайтадан қатарға қосылады. Бұл бір жағынан тұрғынның қаржысын үнемдесе, екінші жағынан қажетсіз заттың көбеймеуіне ықпал етеді.
Бүгінде еліміздің әр аймағында осындай кәсіпті дөңгелетіп отырған адамдардың тәжірибесі осы қызметтің ауыл үшін де қажетті екенін көрсетеді. Мәселен, ауылдық жердегі етікшілер тұрғындардың жыртылған аяқкиімін жөндеп қана қоймай, кей жағдайда жаңасын да тігеді. Бақыттың жұмысының құндылығы да осында. Ол – дайын дүниені сататын емес, бар дүниеге қайта өмір сыйлайтын шебер.
Етікшілік сырт көзге қарапайым кәсіп болып көрінуі мүмкін. Алайда бұл істің өзіндік қиындығы бар. Ол – ұқыпсыздыққа жол бермеу. Өйткені бір жері дұрыс тігілмесе, қайта сөгілуі мүмкін. Материалды дұрыс таңдамау да жұмыстың сапасына кері әсерін тигізеді. Сондықтан етікшінің басты құралы – тек ине, жіп, біз емес. Оның басты қаруы – тәжірибе мен жауапкершілік.
Бақыт Жусанбаев жұмыстың бәрін арнайы құрылғының көмегінсіз атқарады. Жыртылған аяқкиімді қолға алып, оның бүлінген тұсын анықтап, қажетті жерін өлшеп, материалын сәйкестендіріп, ине-жіппен қайта қалпына келтіру – етікшінің күнделікті еңбегі. Бақыттың айтуынша, қазіргі мүмкіндігі жыртығын жамап, сөгілгенді тігумен ғана шектеліп отыр. Ал оның ойындағы мақсат одан әлдеқайда үлкен. Ол аяқкиім тігетін арнайы құрылғыға қол жеткізсе, кәсібін жаңа деңгейге көтеріп, жөндеумен қатар жаңасын тігуді қолға алғысы келеді.
Бұл – жай ғана құрал сатып алу туралы әңгіме емес. Себебі, бір құрылғының артында шағын кәсіпті кеңейту мүмкіндігі тұр. Қазір шебер өз қолының икемі мен тәжірибесіне сүйенсе, қажетті жабдық оның өнім көлемін арттырып, жұмыс сапасын бір жүйеге түсіруге жол ашар еді.
Бақыттың қолында қазір кәсіпке деген қабілет пен тәжірибе бар. Әкесінен көргені, жылдар бойы қалыптасқан дағдысы, еңбекке деген ынтасы – оның басты капиталы. Бірақ қазіргі заманғы құралдың жоқтығы осы мүмкіндікті толық пайдалануға кедергі болып отыр. Осы жерде ауылдағы шағын кәсіпті қолдаудың маңызы көрінеді. Бір шебердің кәсібіне қажетті құрал алуы оның жеке табысын арттырумен ғана шектелмейді. Кәсіп кеңейсе, қызмет түрі көбейеді, тапсырыс көлемі артады. Ал уақыт өте келе қосымша жұмыс орнының пайда болуына да мүмкіндік туады.
Демек, Бақыт Жусанбаевтың «құрылғы болса, жаңа аяқ киім тігер едім» дегені – жеке адамның ғана арманы емес. Бұл – қолындағы өнерін тұрақты кәсіпке айналдырғысы келетін ауыл шеберінің нақты жоспары. Бүгінгі таңда техника мен технология қарыштап дамып жатқанымен кейбір кәсіптердің қадірі, керісінше, арта түседі. Өйткені қолмен жасалған жұмыстың сапасын, шебердің тәжірибесін ешбір дүкен сөресінен дайын күйінде сатып ала алмайсың. Ауылда осындай шағын кәсіп иелерінің болуы – жергілікті тіршіліктің тұрақтылығына да әсер етеді. Сондықтан Бақыт Жусанбаевтың біз ұстап, жыртық аяқкиімді тігіп отырған бейнесінен қарапайым ғана еңбек көрмеуіміз керек. Оның соңында әке аманатына құрмет, кәсіпке деген адалдық және ауылға қажет бола білудің мәні жатыр.
Айгүл БАЙБОСЫН
