Қазақстандағы автокөлік нарығында кедендік рәсімдеу төлемдеріне қатысты ықтимал өзгерістер қызу талқыланып жатыр. Автосарапшылардың болжамынша, сырттан көлік әкелуге байланысты шығындардың артуы отандық нарықтағы бағаға да әсер етуі мүмкін. Ал бұл, ең алдымен, жеке көлік алуды жоспарлаған азаматтардың қалтасына салмақ түсіреді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Қазір талқыланып отырған ұсыныстардың бірі кедендік рәсімдеу кезінде алынатын төлем мөлшерін арттыруға қатысты. Кейбір сарапшылар төлем көлемі қазіргі деңгейден айтарлықтай өссе, импортталатын көліктердің өзіндік құны жоғарылап, нәтижесінде нарықтағы баға шамамен 15 пайызға дейін қымбаттауы мүмкін деп есептейді. Дегенмен бұл көрсеткіш әзірге нақты бекітілген баға өсімі емес, нарықтағы ықтимал өзгеріске қатысты болжам.
Автосарапшы Данияр Күзембаевтың пікірінше, мұндай өзгеріс көлік сатып алушыларға тікелей әсер етуі мүмкін.
– Көлік нарығына қатысты өзгерістер қызу талқыланып жатыр. Егер кедендік төлем көлемі өссе, шетелден көлік әкелу қиындап, оның салмағы қарапайым халықтың қалтасына түседі. Яғни темір тұлпардың бағасы да шарықтауы мүмкін. Сондықтан төлемді көтермеуді ұсынып отырмыз, – деді ол.
Сарапшылардың айтуынша, мәселе тек көлік бағасымен шектелмейді. Қазақстандағы автопарктің едәуір бөлігі импортқа тәуелді болғандықтан, сырттан әкелінетін көліктердің құнының өзгеруі нарықтағы жалпы бағаға ықпал етуі мүмкін. Импорттық көлік қымбаттаған жағдайда тұтынушылардың бір бөлігі отандық өндірістегі немесе жүрілген көліктерге көбірек назар аударуы ықтимал.
Экологиялық көліктерге әсері қандай?
Ықтимал өзгерістің тағы бір қыры – электр және басқа да экологиялық көліктердің қолжетімділігі.
Қазақстанда электромобильдерді әкелуге берілген жеңілдіктер бұған дейін арнайы квота аясында қолданылған. Алайда 2025 жылға белгіленген 15 мың электромобиль квотасы толық пайдаланылып, кейін оларды әкелу жалпы тәртіп бойынша жүзеге асырыла бастады. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, қазіргі тәртіпте электромобильді тауарларға арналған декларациямен рәсімдеген кезде кедендік алым, ҚҚС және тиісті жағдайда импорттық кедендік баж қарастырылады. Ал жолаушылар кедендік декларациясы арқылы рәсімдеген жағдайда бірыңғай кедендік төлем көлік құнының 27 пайызы мөлшерінде белгіленген.
Осыған байланысты автосарапшылар кедендік шығындардың одан әрі өсуі экологиялық көлікке көшуді баяулатуы мүмкін деп алаңдайды. Себебі мұндай көліктердің бағасы жоғарылаған сайын оларды сатып алуға ниетті азаматтардың қатары да қысқаруы ықтимал.
Бұл жерде мәселе тек автокөліктің бағасында емес. Электромобильдердің көбеюі ұзақ мерзімді перспективада көлік шығарындыларын азайтуға және қалалардағы ауа сапасын жақсартуға ықпал етуі мүмкін. Сондықтан мамандар экономикалық қолжетімділік пен экологиялық мақсаттардың арасындағы тепе-теңдікті сақтаудың маңызын атап отыр.
Нарық не күтеді?
Қазір автокөлік нарығындағы басты сұрақ – кедендік төлемдерге қатысты қандай шешім қабылданатыны. Егер шығындар артса, оның бір бөлігі импорттаушыға емес, соңғы тұтынушыға берілуі мүмкін. Бұл жағдайда көлік бағасының өсуі, сұраныстың өзгеруі және екінші нарықтағы көліктерге қызығушылықтың артуы сияқты бірнеше сценарий қалыптасуы ықтимал.
Ал бастамашыл топ кедендік төлемдерді арттыру мәселесін қоғам талқысына шығаруды ұсынып отыр. Олардың пікірінше, кез келген өзгеріс автокөлік импорттаушыларына ғана емес, миллиондаған тұтынушыға әсер ететіндіктен, оның экономикалық және әлеуметтік салдары жан-жақты бағалануы қажет.
Қазірше 15 пайыздық қымбаттау – нақты нәтиже емес, ықтимал сценарий. Сондықтан соңғы шешім қабылданғанға дейін нарықтағы бағаға қатысты нақты болжам жасаудан гөрі, өзгерістің қандай механизм арқылы тұтынушы қалтасына әсер ететінін бақылау маңызды. Қазақстандық жүргізушілер үшін бұл жай ғана кедендегі цифр емес, автокөлік сатып алу құнына тікелей әсер ететін мәселе.
