Танымал академик Асқар Жұмаділдаев қазақ тілінің қазіргі ғылым мен технология заманына бейімделуі төмен екенін айтып, тілдің қолданыс аясын сынға алды, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Todayinfo.kz агенттігіне сілтеме жасап.
Ғалымның пайымдауынша, тіліміз тарихи тұрғыда көркемдікке, ауызша дәстүрге бай болғанымен, бүгінгі прагматикалық ортада тиімді ақпарат құралына айнала алмай отыр.
Академик тілдің басты мақсаты әдемі сөйлеу немесе бата беру емес, нақты ақпарат алмасу екенін алға тартты. Оның айтуынша, адамдар тілді пайдалы кәсіп істеу және ғылыммен айналысу үшін үйренуі тиіс.
«Сіз дүкенге барғанда мақал айтып тұрмайсыз, қажет затыңызды сұрайсыз. Ғылымда да солай: бір ұғымға бір ғана сөз сәйкес келуі тиіс», – деп атап өтті ол.
Ғалым қазақ тіліндегі синонимдердің көптігін, яғни бір ұғымды бірнеше сөзбен жеткізуді «артық күрделілік» деп есептейді. Оның пікірінше, көшпелі мәдениеттен қалған мұндай «байлықтың» бүгінгі ғылыми диссертациялар мен технологиялық терминология үшін пайдасы шамалы. Академик қазіргі қолданыстан қалған, мағынасы көмескі сөздердің көптігі тілдің дамуын тежейтінін айтады.
Бұл мәселе бойынша конструктивті журналистика принциптеріне сүйенсек, мамандар келесі қадамдарды ұсынады:
-
Терминологияны стандарттау: Бір ұғымға бір нақты термин бекіту арқылы ғылыми тілді жеңілдету.
-
Цифрлық сауаттылық: Қазақ тілін IT және жасанды интеллект саласына бейімдеп, заманауи мазмұн қалыптастыру.
-
Функционалдылық: Тілді тек мәдени жәдігер ретінде емес, күнделікті іскерлік және технологиялық қарым-қатынас құралы ретінде дамыту.
Академиктің пікірі қазақ тілін заман талабына сай жаңғырту қажеттігін тағы бір мәрте дәлелдеп отыр. Бұл ұлттық құндылықтардан бас тарту емес, тілдің өміршеңдігін арттыру жолы болмақ.
