Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінде тұрғын үй несиесін алу үшін талап етілетін ең төменгі бастапқы жарна мөлшері 15-30% аралығында өзгеріп отырады, ал «Отбасы банкінде» аталған көрсеткіш 50%-ға дейін жетеді. Дегенмен, қазіргі нарықта жинақсыз-ақ қарыз рәсімдеудің заңды жолдары бар. Krisha.kz сарапшыларының мәліметінше, мұндай жағдайларда негізгі шарт ретінде қосымша кепілзаттың болуы талап етіледі.
Бұл туралы 7-su.kz ақпараттық порталы newtimes.kz сайтының дерегіне сүйеніп хабарлайды.
Заңды әдіс ретінде қарастырылатын қосымша кепілзат тетігі қолма-қол ақшаның орнына иелігіңіздегі жылжымайтын мүлікті (пәтер, үй немесе жатақханадағы бөлме) жарна ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Алайда, мұнда бірнеше маңызды нюанстарды ескеру қажет. Кепілзат ретінде тек тұрғын үй нысандары ғана қабылданады, ал саяжайлар, паркингтер немесе коммерциялық ғимараттар жарамсыз деп танылады. Кепілге қойылатын мүлік қарыз алушының ғана емес, сонымен бірге үшінші тұлғалардың, мәселен, туыстарының немесе достарының меншігінде болуы мүмкін. Мұндай жағдайда мүлік иесі қосалқы қарыз алушы мәртебесін алып, несие бойынша толық жауапкершілікті өз мойнына алады. Ипотеканың жалпы сомасы қосымша кепілзаттың бағаланған құнының 70-90% аралығын құрайды. Нәтижесінде, банктің шектеуіне бірден екі нысан түседі: жаңадан сатып алынатын баспана мен бастапқы жарна орнына ұсынылған мүлік.
Интернет кеңістігінде пәтердің құнын жасанды түрде жоғарылату арқылы жарнасыз ипотека рәсімдеуді ұсынатын «сұр» схемалар жиі кездеседі. Мамандар мұндай әрекеттердің заңсыз екенін және үлкен тәуекелдерге толы екенін ескертеді. Мәселен, делдалдардың қызметі несие сомасының 10%-ына дейін жетеді және банк бас тартқан жағдайда қаражат қайтарылмайды. Егер банк мұндай алаяқтық схеманы анықтаса, қарыз алушыны «қара тізімге» енгізеді, ал мүлікті бағалаушы маман лицензиясынан айырылады. Қазіргі уақытта банктер ақшаның аударылуын шоттар арқылы немесе қызметкерлердің қатысуымен қатаң бақылап отыр.
Бастапқы жарнаның болуы банк үшін клиенттің төлем қабілеттілігі мен сенімділігінің басты кепілі. Жинақталған қаражат тек мақұлдау мүмкіндігін арттырып қана қоймай, бірқатар бағдарламалар бойынша төмендетілген пайыздық мөлшерлемеге қол жеткізуге жол ашады. 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап Қазақстанда ипотекалық несие берудің жаңа ережелері күшіне енеді. Соған сәйкес, банктер қарыз алушылардың қаржылық жағдайын әлдеқайда қатаң бағалай бастайды. Несиелендіру шарттары бұрынғыдай жалпылама емес, әрбір азаматтың несиелік тарихы мен кірісіне байланысты жекешелендірілген сипатқа ие болады. Сондықтан баспана алуды жоспарлаған азаматтарға заңсыз жолдарға бармай, мемлекеттік бағдарламалар мен заңды жеңілдіктерді пайдалану ұсынылады.
