Қазақстанда әрбір азаматтың мемлекеттен жеке тұрғын үй құрылысы үшін бір рет тегін 10 сотық жер алуға құқығы бар. Бұл мүмкіндік заңмен бекітілгенімен, іс жүзінде жер теліміне қол жеткізу белгілі бір дайындық пен шыдамдылықты қажет етеді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Мемлекет тарапынан ұсынылатын жер учаскелері пайдалану мақсатына қарай үш негізгі санатқа бөлінеді. Олардың әрқайсысының өз ерекшелігі мен құқықтық шектеулері болады:
-
Жеке тұрғын үй құрылысы (ЖТҚ немесе ИЖС): Бұл ең көп сұранысқа ие санат. Мұндай жерлер көбіне инфрақұрылымы дамыған елді мекендерде орналасады.
-
Жеке қосалқы шаруашылық (ЖҚШ немесе ЛПХ): Мұнда тек үй салып қана қоймай, мал шаруашылығымен немесе егіншілікпен айналысуға рұқсат етіледі. Бірақ мұндай телімдер көбіне ауылдық жерлерде немесе қала сыртында беріледі.
-
Бау-бақша және саяжай учаскелері: Бұл жерлер маусымдық демалысқа арналған. Онда салынған үйлерге тұрақты тіркеуге тұру немесе ипотека рәсімдеу мүмкін емес.
Көптеген азаматтар үшін жер алу процесінің 10-15 жылға созылуы үйреншікті жағдайға айналған. Мұның басты себебі – жер телімдері тек инфрақұрылымы (су, жарық, жол) дайын болған жағдайда ғана берілуі тиіс. Заң бойынша, мемлекет коммуникация тартылмаған жерді пайдалануға бере алмайды. Сонымен қатар, ірі қалалар мен облыс орталықтарында бос жерлердің тапшылығы кезек қозғалысын тежейді.
Қазіргі уақытта кезекке тұру процесі толықтай автоматтандырылған. Қағазбастылықтан құтылу үшін келесі қадамдарды орындау қажет:
-
eGov.kz порталына ЭЦҚ арқылы кіріп, «Жер қатынастары» бөлімін таңдаңыз.
-
Тиісті өңірді көрсетіп, өтінім жіберіңіз.
-
Тіркеуден өткен соң, кезек нөмірін мемлекеттік жер кадастры жүйесі арқылы үнемі қадағалап отыру маңызды.
Жер қатынастары саласындағы цифрландыру жұмыстары жаңа деңгейге көтеріледі. 2026 жылдың шілдесінен бастап күшіне енетін ережелер бойынша, кезек жүйесі мүлдем жаңа сипат алады. Бірыңғай мемлекеттік жылжымайтын мүлік кадастры (БМЖМК) аясында қайтыс болғандар, елден кеткендер немесе бұрын жер алғандар автоматты түрде тізімнен шығарылып отырады. Бұл «өлі жандардың» кезегін жойып, нақты мұқтаж жандардың жер алуын тездетеді.
Мамандардың пікірінше, жер алу – бұл ұзақ мерзімді процесс. Сондықтан ақпараттық сауаттылық пен құжаттардың дұрыстығын қадағалау маңызды. Жер телімін алған соң оны мақсатты пайдалану қажеттігін де ұмытпаған жөн, әйтпесе мемлекет пайдаланылмаған жерді кері қайтарып алуы мүмкін.
