Қазақстанда ірі қара және ұсақ мал терісі мен жүнін экспорттауға салынған кедендік баждар күшін жойды. Бұл шешім саланы дамытуға жаңа серпін беріп, отандық өңдеу өнеркәсібінің экспорттық әлеуетін арттыруға бағытталған, деп хабарлайды 7-su.kz желілік басылымы.
Мәліметтерге сәйкес, қазіргі таңда елімізде тері мен жүнді терең өңдеу толық қуатында жұмыс істеп отырған жоқ. 2024 жылы өндірілген 9 миллионнан астам терінің тек 6%-ы ғана өңдеуден өткен. Ал 35,5 мың тонна жүннің небәрі 29%-ы қайта өңделуге жөнелтілген.
Саладағы негізгі түйткіл – шикізат тапшылығы емес, ынталандыру тетіктерінің жеткіліксіздігі. Экспорттық салықтар фермерлер үшін тері мен жүнді өткізу үдерісін экономикалық тұрғыда тиімсіз етіп келді. Соның салдарынан көптеген шаруашылықтар шикізатты өткізе алмай, оны тастауға мәжбүр болса, өңдеуші кәсіпорындар толық жүктемемен жұмыс істей алмады.
Мәжіліс депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Айдарбек Қожаназаровтың айтуынша, кедендік баждардың уақытша төмендетілуі салада оң өзгерістерге әкелген. Мысалы, 2023 жылы тері экспортына салынатын баж 200 евродан 100 еуроға төмендетілгенде, экспорт көлемі 38,5%-ға артқан.
– Біз тек шикізат емес, мыңдаған жұмыс сағатынан да айырылып отырмыз. Баждарды жою сияқты қарапайым шаралар фермерлерге экономикалық мүмкіндік беріп, өңдеуші кәсіпорындарды шикізатпен қамтамасыз етеді. Бұл – экспорт арқылы ел экономикасына валюталық түсім тартудың нақты жолы, – деді депутат.
Бүгінде елімізде тері өңдеумен айналысатын 9 кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың жалпы қуаттылығы – 3,3 млн бірлік. Сонымен қатар жүн өңдейтін тағы 9 кәсіпорын бар, бірақ олардың жүктемесі небәрі 29%-ды құрайды.
Өңделген өнім, мысалы «ветблю» және «топс», әлемдік нарықта шикізатқа қарағанда 2–3 есе жоғары бағаланады және экспортқа шығарылады. Бұл өз кезегінде елге қосымша валюталық табыс әкеледі.
Саланы қолдау мақсатында алдағы уақытта тері мен жүнді өңдеуге өткізген өндірушілерге субсидия беру қарастырылып отыр. Бұл бағытта қабылданған шешімдер үкіметтің, атап айтқанда Премьер-Министр Олжас Бектеновтың жедел және оңтайлы әрекетінің нәтижесі ретінде бағаланып отыр.
2024 жылғы тері экспортының көрсеткіштері:
-
Жалпы – 218,9 мың дана
-
Оның ішінде ірі қара мал терісі – 214,2 мың дана
-
Ұсақ мал терісі – 3,8 мың дана
-
Экспорт бағыттары:
-
ІҚМ терісі:
-
Ресей – 84,3 % (180,5 мың дана)
-
Түркия – 7,8 % (16,7 мың дана)
-
Нигерия – 7,6 % (16,3 мың дана)
-
Қырғызстан – 0,3 % (675 дана)
-
-
ҰҚМ терісі:
-
Өзбекстан – 100 % (3,8 мың дана)
-
Сала өкілдерінің айтуынша, бұл шешім ұзақ жылдар бойы айтылып келген ұсыныстардың нәтижесінде жүзеге асқан. Енді өңдеушілер мен фермерлерге жаңа мүмкіндіктер ашылады.
