Жетісу – табиғи, тарихи, мәдени байлықтарымен ерекшеленетін, туризм үшін әлеуеті жоғары өңір. Алакөл, Балқаш, Жоңғар Алатауы, Бесшатыр сынды нысандар мен емдік-сауықтыру орындары жыл сайын миллиондаған туристі тартуда. Жергілікті әкімдік пен тиісті министрлік соңғы жылдары инфрақұрылымды дамыту, цифрландыру және инвестициялық климатты жақсарту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді.
2024 жылдың қорытындысы бойынша, Жетісу облысында туризм саласы 18,4% өсім көрсетіп, 2 миллионнан астам турист келген. Бұл көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда 340 мыңға көп. Облысқа тартылған инвестиция көлемі 188,2 миллиард теңгеге жетіп отыр. Оның ішінде жеке сектор үлесі 136,7 миллиард теңгені құрайды.
Алакөл – өңірдің бренді
Алакөл көлі – Жетісу туризмінің айқын бренді. Көлдің емдік қасиеті, таза суы мен климаты жыл сайын мыңдаған демалушыны қызықтырады. 2024 жылы маусым–тамыз аралығында 1,2 миллионнан астам турист келген. Туристік маусымда 318 демалыс орны жұмыс істеген, олардың 210-ы жаңадан ашылған немесе кеңейтілген. Қызмет көрсету сапасын арттыру мақсатында барлық демалыс орындарына стандарттау енгізіліп, санитарлық талаптар күшейтілді.
Алакөлде инженерлік инфрақұрылым да жаңартылды. Су жүйелері мен кәріз жүйесі қайта жаңғыртылып, электр желілері тартып, жағажай аймақтарында тегін Wi-Fi желісі орнатылған. Ушарал қаласындағы әуежайға тартылған инвестиция нәтижесінде оның өткізу мүмкіндігі сағатына 125 адамға дейін жеткен.
Тау туризмі мен экосеруен
Жоңғар Алатауы мен Көксу, Қора шатқалдары экотуризмге сұранып тұрған аймақтар. Мұнда жаяу жүргіншілерге арналған бағыттар, шатырлы лагерьлер мен веломаршруттар ұйымдастырылған. 2024 жылы бұл бағыттарға 15 000-нан астам турист келген. Балқаш көлі маңында экокемпинг, күн панельдерімен жабдықталған демалыс аймақтары ашылуда. Табиғатты сақтай отырып, туризмді дамыту мақсатында арнайы экологиялық кодекс қабылданды. Онда қоқысты бөліп тастау, ашық от жақпау, жануарларға зиян келтірмеу талаптары бар.
Облыс бойынша 17 экотропа және QR-кодты нұсқаулықтар орнатылған. Туристік маршруттарда биодәретханалар, бақылау пункттері мен ақпараттық тақталар қойылған. Бұл – әлемдік тәжірибеге негізделген жаңа тәсіл.
Тарихи және мәдени бағыттар
Жетісу – Қазақстан тарихының алтын діңгегі. Бесшатыр қорғандары, Есік қаласы маңындағы сақ жауынгерінің қабірі, Таңбалы тас және басқа да тарихи орындар үлкен мәдени сұранысқа ие. 2024 жылы бұл орындарға 60 000-нан астам турист барған. Талдықорған қаласында “Жетісу мәдениет орталығы” ашылып, аймақтың тарихи жәдігерлері заманауи форматта насихаттала бастады.
Мәдени-тарихи туризмді насихаттау үшін QR-кодты гид жүйесі енгізілген. Мәселен, Таңбалы тас жартасындағы петроглифтер туралы ақпаратты әрбір турист өз телефоны арқылы көре алады. Сонымен қатар облыстық музейлер тізімі кеңейіп, мобильді қосымша арқылы виртуалды экскурсиялар іске қосылды.
Сауықтыру және медициналық туризм
Қапал-Арасан мен Алакөл маңындағы емдік-сауықтыру орындары жыл сайын 40 000-нан астам демалушыны қабылдайды. Бұл көрсеткіш жыл сайын артып келеді. 2025 жылға дейін өңірде жаңа 400 орындық SPA кешені салынып жатыр. Бұл жобаға $12,9 млн инвестиция тартылған.
Сонымен қатар шипажайлар заманауи медициналық жабдықтармен қамтылып, халықаралық стандарттарға бейімделуде. Емделушілерге ыңғайлы болу үшін электрондық кезек, онлайн брондау жүйесі іске қосылған.
Оқиғалық туризм: фестивальдер мен жарыстар
Жетісу облысы оқиғалық туризмге де назар аударып келеді. 2024 жылы “Shagan Fest”, “Alakol FEST”, “Zhetysu Nomad Games” сияқты ауқымды шаралар өтті. Бұл шараларға 1500-ден астам турист пен көрермен жиналды. Сонымен қатар облыстық деңгейде “Zhetysu Tourism Awards” марапаты табысталуда.
Мұндай шаралар өңірдің танымалдығын арттырып қана қоймай, жастарды тартуға, туристік кәсіпкерлікті дамытуға ықпал етеді. Фестивальдарда ұлттық спорт, гастрономия, қолөнер жәрмеңкелері кеңінен таныстырылып отыр.
Инфрақұрылым мен көлік қолжетімділігі
Туризм дамуының басты алғышарттарының бірі — көлік пен инфрақұрылым қолжетімділігі. Жетісу облысында бұл бағытта ауқымды жұмыс жүргізіліп келеді. Алакөл көліне жететін жолдар 2022–2024 жылдар аралығында толықтай жаңартылды. Ушарал–Достық бағытындағы жолға күрделі жөндеу жүргізіліп, қазір бұл бағыт туристер үшін ең қауіпсіз әрі ыңғайлы трассалардың бірі саналады.
2023 жылы Ушарал қаласындағы әуежай қайта жаңғыртылып, Алматы мен Астана қалаларынан тікелей рейстер ашылды. Маусым кезінде аптасына 6 әуе рейсі тұрақты қатынайды. Сонымен қатар туристік нысандарға дейін қоғамдық көлікпен жетуге болатындай бағыттар қайта қаралып, көктемнен бастап 7 жаңа маршрут іске қосылды.
2024 жылы Алакөл мен Көлсай бағытында веложолдар мен жүргінші жолақтары салынып, экотуризмді қолдауға арналған тұрақтар мен автокемпингтер ашылды. Мұндай нысандар Қазақстан бойынша алғашқы болып Жетісу облысында жүйеленіп енгізілуде.
Қызмет көрсету сапасы мен кадр даярлау
Туризмнің дамуына тікелей әсер ететін екінші фактор — қызмет көрсету сапасы. Осы бағытта облыста арнайы “Zhetysu Tourism Academy” ашылған. Мұнда гид, қонақүй менеджері, аспаз, экскурсовод мамандықтары бойынша қысқа мерзімді курстар ұйымдастырылады. 2024 жылдың өзінде бұл курстарды 480-ге жуық адам тәмамдады.
Сонымен қатар, өңірдегі колледждер мен жоғары оқу орындарында “туризм және қонақүй бизнесі” бағыты бойынша білім беретін бөлімдер ашылған. Облыстық әкімдік пен жұмыс берушілер арасында үшжақты меморандум арқылы оқу бітірушілер тікелей жұмысқа орналасу мүмкіндігіне ие болуда.
Қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін цифрлық жүйелер енгізілді. Мысалы, қонақүйлер мен демалыс базалары арнайы рейтинг арқылы бағаланып, сол негізде мемлекеттік қолдауға ие болады. Бұл — салада әділ бәсекелестік пен сапаға бағытталған реформа.
Цифрлық туризм және смарт-инфрақұрылым
2023 жылдың соңында облыста “Smart Tourism Zhetysu” жобасы іске қосылды. Бұл бастама аясында:
•негізгі туристік нысандарға QR-гидтер орнатылды;
•бірыңғай мобильді қосымша арқылы жол сілтеме, брондау, шолу қалдыру мүмкіндігі берілді;
•AІ жүйесіне негізделген виртуалды гид іске қосылды;
•12 маңызды нысанда смарт-камералар арқылы туристік ағын мен қауіпсіздік бақыланады.
Осы жобаның арқасында туристер мен инвесторларға арналған деректер базасы ашық әрі қолжетімді болды. Айта кетерлік жайт — “Smart Tourism Zhetysu” жүйесі IT-мамандар мен жергілікті жастардың бірлескен жобасы ретінде жүзеге асырылды.
Экология және тұрақты туризм
Жетісу облысында экотуризммен қатар, қоршаған ортаға зиян келтірмеу ұстанымы берік қалыптасып келеді. Алакөл мен Балқаш маңындағы демалыс базаларында экологиялық сертификаттау жүйесі енгізілді. Бұл стандартқа сай келмейтін нысандарға айыппұл салынып, жабу туралы ескерту беріледі.
2024 жылы облыс көлемінде 218 демалыс орны экологиялық талаптарға бейімделді. Бұл бағытта жаңартылатын энергия көздері — күн батареялары, биосептиктер орнату, су үнемдеу жүйелері кеңінен қолданылуда.
Туристер арасында экосана қалыптастыру мақсатында “Эко-турист — сенің таңдауың” атты жоба жүргізіліп, барлық нысандарда ақпараттық парақшалар, тақталар орнатылған.
Инвестициялық мүмкіндіктер және мемлекеттік қолдау
2022–2024 жылдар аралығында Жетісу облысына туризм саласы бойынша 45 ірі инвестициялық жоба тартылды. Оның ішінде ең ірілері:
•Алакөл жағалауындағы “Sunrise Lagoon” халықаралық демалыс кешені — $17 млн;
•“Жетісу Nomad Camp” этноауылы — $6 млн;
•Көктал шатқалындағы альпинизм орталығы — $8 млн.
Облыс әкімдігі мен “Kazakh Invest” ұлттық компаниясы инвесторларға жер телімін рәсімдеу, инфрақұрылым тарту, рұқсат беру құжаттарын жеделдету мәселесінде барынша қолдау көрсетуде.
Сонымен қатар, кәсіпкерлер үшін “Жетісу — Туризм” өңірлік бағдарламасы арқылы жеңілдетілген несие мен гранттар беріледі. 2024 жылы 36 жоба осы бағдарлама аясында қаржыландырылды.
Актуалды мәселелер мен ұсыныстар
Туризмді дамыту жолында белгілі бір қиындықтар да бар. Соның ішінде:
•кадрлардың маусымдық тұрақсыздығы;
•туристік нысандарда бағаның негізсіз көтерілуі;
•экологиялық жүктеменің артуы;
•кәсіпкерлер мен жергілікті тұрғындар арасындағы жер даулары;
•кейбір шалғай нысандарға апаратын жолдардың әлі де тозығы жеткені.
Мамандар мұндай түйткілдерді шешу үшін:
•кадрлар тұрақтылығы бойынша “жыл он екі ай” жұмыс істейтін жобаларды көбейту;
•демалыс орындарын тіркеудің цифрлық бірыңғай базасын жасау;
•ауыл шаруашылығы мен туризмді бірге дамыту (агротуризм) секілді жаңа бағыттарды енгізу қажет екенін айтады.
Болашақ бағыттар мен трендтер
Жетісу облысы алдағы жылдары мынандай бағыттарға басымдық беруді көздеп отыр:
•Медициналық және SPA-туризм: Жаңа емдік-сауықтыру кешендерін салу;
•Агротуризм: Ауылдық өңірлерде туристік ферма, жылыжай турлары;
•Балалар мен отбасы туризмі: Лагерь, экологиялық ойын алаңдары;
•Солтүстік Жетісудағы бағыттарды игеру: Алакөлмен шектелмей, Балқаш, Сарқанд, Ақсу, Көксу өңірлерін дамыту;
•Кинотуризм: Қазақстандық және шетелдік киножобалар үшін табиғи локацияларды ұсыну.
«Жетісу-Ақпарат»
