Соңғы жылдары су тапшылығы мәселесі өзекті тақырыптың біріне айналды. Бұл тек бізде ғана емес, сондай-ақ, бүкіл әлем талқыға түсуде. Күрделі жағдайды қазірден бастап қолға алмаса, соңы өкінішке ұрындыруы мүмкін. Осыны назарға алған ел атқамінерлері суды ұтымды пайдалану, инфрақұрылымды жаңғырту, цифрлық жүйелерді енгізу маңыздылығына ден қоюда. Бұл Үкіметтің кезекті отырысында қаралды.
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі Зүлфия Сүлейменованың айтуынша, биылғы вегетациялық кезеңді тұрақты өткізу үшін арнайы жоспар бекітілген. Осының аясында көршілес елдердің жоғарғы су қоймаларынан қосымша су жіберу арқылы диқандарды егіс суымен қамту жұмысы жүруде. Сонымен бірге гидротехникалық құрылыстарды жөндеу, суару желісінің магистральдық және шаруашылықаралық арналарын тазарту, су үнемдеу технологияларын енгізу қарастырылған.
ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеевтің сөзінше, елде судың азаюы мен климаттың жаһандық өзгеруі жалғасып жатқан жағдайда өзекті болған суармалы егістікті дамыту жалғасуда. Су үнемдеу технологиясын енгізу үшін Мемлекет инвестициялық субсидиялау шеңберінде диқандардың оларды сатып алуына, сондай-ақ, су алу және жеткізудің негізгі инфрақұрылымын орнатуға жұмсаған шығындарының 50%-ын өтейді.
ҚР Премьер-Министрі Әлихан Смайыловтың вегетациялық кезеңді тиімді өткізу егіннің түсімі мен елдің азық-түлік қауіпсіздігіне тікелей байланысты екенін айтты. Бұл ретте суармалы жердің көп бөлігі елдің оңтүстік аймағында орналасқан.
– Олар жыл сайын су тапшылығының зардабын тартып келеді. Арал-Сырдария және Шу-Талас бассейндері негізінен көрші елдерден келетін ағын суға тәуелді, – деді Әлихан Асханұлы.
Ғылыми болжамдарға сәйкес судың көлемі алдағы уақытта да азая бермек. 2040 жылға қарай су тапшылығы жылына шамамен 15 текше километрді құрамақ.
Үкімет басшысы сол себепті су басында отырған елдермен халықаралық шарттарға сәйкес міндеттемені сақтауды күшейтудің маңыздылығын, тиісті инфрақұрылымның жоқтығын, жұмысты ұйымдастыруда ішкі кемшіліктің су саласындағы негізгі проблеманың біріне айналғанын, сол үшін өзімізде бар су қорын үнемдеп, тиімді пайдалану мәселесін бір жүйеге келтіру қажеттігін, сондай-ақ, елдегі судың 65%-ы ауыл шаруашылығына жұмсалатынын, алайда, сол судың жартысына жуығы техникалық жағдайы әбден ескірген арналардан егістікке жеткенше құмға сіңіп, ысырап болуда екенін сөз етті.
– Бұл – үлкен шығын. Мысалы, Түркістан облысындағы К-30 арнасының техникалық жағдайы бәріне белгілі. 12 жылдан асты, күрделі жөндеу аяқталмай келеді. Қызылорда облысының егіншілері тәуелді болып отырған сол жағалаудағы магистральдық арна бойынша да жағдай осындай. Мұндай мысал елдің оңтүстік аймақтарында да өте көп, – деді ҚР Премьер-Министрі.
Сондай-ақ, ол Мемлекет басшысының қолданыстағы тарифтер суды үнемдеп жұмсауға ынталандырмай отырғанын атап өткенін, сол себепті саладағы тарифтік саясатты қайта қарап, адамның суға деген көзқарасын дұрыс қалыптастыру қажеттігін, суару тәсіліне байланысты субсидияны саралау ережесінің тез арада қабылдануын қамту керек екенін сөз етті.
– Яғни, суды үнемдеу технологиясын қолданған фермерге ғана субсидия берілуі тиіс. Суды тиімді пайдалануға ынталандыру, оның ішінде үнемдеу және тамшылатып суару технологиясын енгізу мен жаңбырлатып суару қондырғысын пайдалануды күшейту керек, –деді Әлихан Асханұлы.
Соңында ауыл шаруашылығы дақылдарын кезекпен суаруды ұйымдастырып, қайтарымды суларды қайта пайдаға жарату тапсырылды. Өйткені бұл арналардағы су шығынын азайтуға және суды үнемді пайдалануға мүмкіндік бермек.
Сондай-ақ, жиында елдегі бизнес жағдайын одан әрі жақсарту шаралары қаралды. Онда 2024 жылдан бастап бизнесті жоспарға сай тексеруді 2 есе қысқарту жоспарланғаны айтылды. Күн тәртібінен тыс Қазақстанның батыс аймағында орын алған төтенше жағдайдың салдарын жою мәселесі де осы отырыста пысықталды.
Айгүл БАЙБОСЫНОВА
Сурет ғаламтордан алынды
