Мемлекет басшысы 2026 жылдың 15 наурызында жалпыұлттық референдум арқылы қабылданған Конституцияның ережелерін іс жүзінде толыққанды жүзеге асыру мақсатында маңызды конституциялық заңдарға қол қойды, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Aqorda ресми Telegram-арнасына сілтеме жасап.
Еліміздің саяси жүйесін түбегейлі өзгертетін тарихи құжаттар мемлекеттік басқару аппаратын заманауи талаптарға сай жаңғыртуға бағытталған. Әкімшілік реформалардың заңдық негізін бекіткен бұл қадам басқару жүйесінің ашықтығын арттырып, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті нығайта түспек.
Мемлекеттік құрылымды қайта форматтау қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылық пен заң үстемдігін қамтамасыз етудің ең сенімді тетігі саналады. Саяси реформалар тек құжат жүзінде қалмай, елдегі демократиялық үдерістердің дамуына тың серпін береді.
Қол қойылған құжаттардың алғашқысы – «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» конституциялық заңы. Аталған заң Қазақстан Республикасы Президентінің құқықтық мәртебесін, өкілеттіктерін және қызметін, сондай-ақ жаңадан енгізіліп отырған Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің құқықтық мәртебесін қамтамасыз ету тәртібін айқындайды. Реформаның басты жаңалығы ретінде Вице-Президент институтының құрылуын атап өтуге болады. Күрделі саяси терминді қарапайым тілмен түсіндірсек, Вице-Президент дегеніміз – Мемлекет басшысының тікелей көмекшісі әрі лауазымды өкілі. Ол Президенттің арнайы тапсырмасы бойынша барлық мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау барысында мемлекет басшысының мүдделерін ресми білдіреді және өзіне жүктелген стратегиялық міндеттерді жедел орындайды.
Екінші маңызды құжат – «Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» конституциялық заңы. Жаңа заңнамалық акт Құрылтайды ұйымдастыру мен оның қызметін, заң шығару процесін және осы органның өкілеттіктерін жүзеге асырудың өзге де нысандарын, сондай-ақ оның депутаттарының құқықтық мәртебесін нақты белгілейді. Ендігі кезекте Құрылтай – заң шығарушы билікті тікелей жүзеге асыратын еліміздегі ең жоғары өкілді орган мәртебесіне ие.
Парламенттік жүйенің жаңа үлгісі ретінде құрылған Құрылтай партиялық тізім бойынша арнайы сайланған 145 депутаттан тұрады. Халық қалаулыларының өкілеттілік мерзімі 5 жыл уақытты қамтиды. Органды мемлекеттік тілді жетік меңгерген депутаттар арасынан жасырын дауыс беру арқылы, көпшілік дауыспен сайланатын Төраға тікелей басқарады. Заңда Құрылтай өкілеттіктерінің кең ауқымы, соның ішінде Вице-Президентті, Премьер-Министрді, Конституциялық Сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның мүшелерін тағайындауға келісім беру сияқты стратегиялық міндеттер нақты көрсетілген.
Сонымен қатар жаңадан құрылған жоғары орган Мемлекет басшысының ұсынуы бойынша Жоғарғы Соттың судьяларын сайлайды және қызметтен босатады. Конституциялық Сот пен Жоғарғы Сот судьяларын қолсұғылмаушылық құқынан айыру, кезекті Президент сайлауын тағайындау да осы құрылымның құзыретінде. Ел экономикасының ашықтығын бақылау мақсатында Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің орындалуы туралы есептерін бекіту де Құрылтайға жүктелген.
Еліміздегі жаңа саяси мәдениет пен құқықтық өзгерістер әрбір азаматтың болашағына тікелей әсер етеді.
