Елдің болашағы туралы ойланғанда ең алдымен мемлекетіміздің келесі ұрпаққа қандай күйде табысталатыны толғандырады. Тәуелсіздігі берік, заңы әділ, азаматының еңсесі биік Қазақстанды сақтау мен дамыту бүгінгі буынның жауапкершілігіне байланысты. Конституцияның қоғамдық мәні де осы жауапкершілікті ортақ мақсатқа айналдыруынан көрінеді.
1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституция ел дамуының құқықтық негізін жаңартты. Оның кіріспесінде Ұлы Даланың мыңдаған жылдық тарихының сабақтастығы, Әділетті Қазақстан идеясы, «Заң мен Тәртіп» қағидаты және келешек ұрпақ алдындағы жауапкершілік айқындалған. Бұл ұстанымдар мемлекеттіліктің тарихи тамыры мен бүгінгі даму бағдарын өзара байланыстырады.
Жаңа Конституция мемлекеттік биліктің құрылымына да елеулі өзгерістер енгізді. Заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган ретінде Құрылтайдың мәртебесі бекітілді. Вице-Президент лауазымы көзделді. Халықтың мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган ретінде Қазақстан Халық Кеңесі айқындалып, оған Құрылтайға заң жобаларын енгізу құқығы берілді. Олардың қызметі азаматтардың ұсыныстарын елдік шешімдерге ұластырып, өкілді билік пен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға қызмет етуі қажет.
Тәуелсіздікке құрмет өз мемлекетіңнің тағдырына бейжай қарамаудан басталады. Қазақстанның табысы да, шешуге тиіс мәселелері де бәрімізге ортақ. Сондықтан мемлекетшілдік ұстаным әр шешімнің елдің тұтастығына, қоғамның келісіміне және халықтың болашағына қалай әсер ететінін бағалауды қажет етеді. Осы тұрғыдан алғанда Конституцияны терең түсіну саяси мәдениеттің маңызды белгісі деп санаймын.
Ата Заңда адам мен оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде белгіленген. Мемлекеттік басқарудың мәнін түсінуге осы қағида жеткілікті бағыт береді. Азаматтың құқығы қорғалған, еңбегі бағаланған, заңды талабы әділ қаралған жерде мемлекетке сенім орнығады. Әділеттілік адамның өз елінде ертеңіне сеніп өмір сүруіне мүмкіндік беруі керек.
Конституцияда қазіргі заманның азамат қауіпсіздігіне қатысты талаптары да ескерілген. 21-бапта цифрлық технологияларды қолдануды қоса алғанда, дербес деректерді заңсыз жинаудан, өңдеуден, сақтаудан және пайдаланудан қорғау құқығына кепілдік берілген. Аталмыш мәселе әрқайсымыздың жеке өмірімізге тікелей қатысты. Мемлекеттік қызметтер мен қоғамдық қатынастар цифрлық кеңістікке көшкен сайын адамның жеке мәліметінің қорғалуы ерекше мәнге ие болады. Технологиялық ілгерілеу азаматтың құқығы мен қадір-қасиетін сақтау жауапкершілігімен қатар жүруге тиіс.
Мен үшін патриотизмнің салмағы туған ел алдындағы міндетті адал атқарудан көрінеді. Кәсібін жауапкершілікпен жүргізген кәсіпкер, шәкіртіне сапалы білім берген ұстаз, жерін ұқыпты күткен диқан, заңды әділ қолданған қызметші елдің дамуына нақты үлес қосады. Осындай еңбектің қадірін білетін қоғамда отаншылдық күнделікті өмірдің табиғи ұстанымына айналады. Мемлекет қуаты азаматтардың жасампаз еңбегі арқылы артады.
Елдік мұраттардың өңірдегі іске асуына ерекше мән береміз. Өйткені азамат мемлекеттік саясатты өзінің өміріне тигізген әсері арқылы бағалайды. Ауылдағы жағдай, білім мен медицинаның қолжетімділігі, еңбек ету мүмкіндігі, табиғаттың жай-күйі оның болашаққа сеніміне ықпал етеді. Өңірдің дамуы туралы әрбір шешім осы өмірлік қажеттіліктермен байланысын сақтауға тиіс.
Конституцияның 88-бабы мәслихаттарға халықтың ерік-мүддесін білдіру, жалпымемлекеттік мүдделерді ескере отырып қажетті шараларды айқындау және олардың жүзеге асырылуын бақылау міндетін бекітеді. Тұрғынның үнін есту, түрлі көзқарасты байыппен таразылау, ортақ мүддеге сай шешімге келу жергілікті өкілді биліктің қоғамдық беделін қалыптастырады.
Халық мүддесін білдіру үшін мәселенің себептерін түсіну қажет. Бір ауылдан көтерілген ұсыныс тұтас өңірге ортақ қажеттілікті аңғартуы мүмкін. Бір азаматтың өтініші көп адамның күнделікті өміріне әсер ететін түйткілді көрсетуі ықтимал. Сондықтан қоғамдық пікірге назар аудару, сынның негізін зерделеу және шешімнің салдарын алдын ала бағалау басқарудың сапасын арттырады. Саяси байыптылық осындай жұмыста танылады.
Жергілікті бюджетке қатысты жауапкершіліктің де мәні терең. Бюджет арқылы бүгінгі қажеттілік пен ертеңгі даму арасында таңдау жасалады. Қаражаттың қайда бағытталатыны өңірдің мүмкіндігін айқындайды. Сондықтан әрбір шығыстың қоғамдық пайдасы, негізділігі және ұзақ мерзімді нәтижесі мұқият бағалануға тиіс. Халыққа осы таңдаудың себебін түсіндіре білу билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады.
Жаңа Конституцияда адам капиталын, білімді, ғылымды және инновацияны дамыту мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты ретінде танылған. Мен бұл бағдарды елдің болашақтағы бәсекеге қабілеттілігімен байланыстырамын. Жастардың сапалы білім алып, қабілетін өз елінде жүзеге асыруына жағдай жасау өңірлік саясаттың да маңызды өлшемі болуы қажет. Жетісудың келешегін табиғи байлығымен бірге білімді, еңбекқор, бастамашыл азаматтарының әлеуеті айқындайды.
Елдің дамуына қызмет ететін саяси мәдениетте пікір алуандығына құрмет пен ортақ жауапкершілік қатар жүреді. Азаматтың сауалына байыппен қарау, негізді сыннан қорытынды шығару, шешімді дәлелмен түсіндіру мемлекет беделін көтереді. Қоғамдық келісімді сақтау үшін адамдардың әділдікке деген сұранысын ескеріп, олардың мемлекет өміріне қатысуына мән беру керек.
Заңға құрмет те осы сеніммен сабақтас. Әділ әрі бірізді қолданылған заң азаматқа өз құқығын түсінуге, міндетін орындауға және болашағын жоспарлауға мүмкіндік береді. Мемлекеттік өкілеттік берілген адамға қойылатын талаптың жоғары болуы заңды. Оның әр әрекеті қоғамдық мүддеге сай, шешімі негізді, сөзі жауапты болуға тиіс. Қызметтің абыройы осындай ұстанымға сүйенеді.
Тәуелсіз мемлекетті нығайту, ұрпақтың мүмкіндігін кеңейту, қоғамның сенімін сақтау күнделікті жауапты әрекетті қажет етеді. Жетісудың дамуына қосқан адал үлесіміз Қазақстанның өркендеуіне қызмет етеді. Елге деген сүйіспеншіліктің ең сенімді дәлелі өзіңе жүктелген жауапкершілікті абыроймен атқарып, кейінгі ұрпаққа қуатты мемлекет қалдыруға ұмтылу деп білемін.
Аманжол ЖАЗЫҚБАЕВ,
Жетісу облыстық мәслихаты аппаратының басшысы
