Қазақ қоғамында татулық пен бірліктен асқан құндылық жоқ. Бейбіт күнде дауласып өмір сүру дала заңына да жат. Бағзы заманда әділдікті ту еткен елдің ішінде туындаған жанжалдарды, дауларды билер, қазылар шешіп отырды. Қос тарап олардың шешімін мақұлдайтын. Қазір де заман басқа, заң басқа дейтін уақыт емес. Дауласқан тараптарға татулықты ұсынып, жанжалдарды қос тараптың ымыраластығымен шешетін тетік бар. Ол – медиация.
Медиация – дауларды реттеудің баламалы жаңа түрі. Бұл институт әлеуметтік мәселелерді шешу және қоғамдағы тұрақтылық пен келісімді сақтау үшін қолданылады. Медиацияның мақсаты – қос тарапты бірдей қанағаттандыратын және дауласушылық деңгейін төмендететін өзара тиімді бейбіт келісімге қол жеткізу.
Бұл институт уақыт үнемдеу жағынан да тиімділігін көрсетті. Оны дауды медиатордың, судья-татуластырушының, адвокаттың көмегімен шешкендер жақсы білсе керек. Себебі, дауды сот арқылы шешу көп уақытты қажет етеді. Сот актісі қолға тигенше апта, ай емес, тіпті жыл өтуі мүмкін. Ал нағыз пайда табар, табысын еселер уақытта дау қуып сотта жүру ешбір азаматқа абырой мен береке әкелмейді. Осы тұрғыдан алғанда екі тарапты теңдей тыңдай отырып, даудың тоқетер түйінін тарқатып, ортақ мәмілеге келтіретін медиатордың келісімі қос тарапқа да ыңғайлы. Дауды сот арқылы шешкісі келгендер жұмыстан сұранып, басшының көзіне түседі, негізгі шаруасын тастап, табысынан ажырайды. Одан гөрі бітімге келсе осы кедергілердің біріне де кездеспейтінін тәжірибе көрсетіп отыр.
Сотта өзіңнің дұрыстығыңды дәлелдеу үшін қаншама құжат жинап әуреге түсетінің белгілі. Медиаторлардың көмегіне жүгінгендер қағазбастылықтан арылады. Өйткені тараптар арасындағы келісім өзара сенімгерлік сипатында өтеді.
Медиация институты жоғарыда айтқанымыздай, қазақ халқы үшін жаңа ұғым емес. Қазақ хандығының билері көпке пайдалы және қарапайым қызметпен, яғни татуластырушылықпен айналысқан және бұл адал және нәтижелі татуласу болған, билер өздерінің бір ғана сөзімен шытырман даулы мәселелердің дұрыс шешімін тауып отырған, сонымен қатар өз әділдіктерімен елге сыйлы әрі танымал бола білген.
Гүлжазира Садабаева,
Ескелді аудандық сотының төрайымы
Фото: inbusiness.kz
