Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерісте Ұлттық құрылтайдың орны айқындалып келеді. Бұл – мемлекет пен қоғам арасындағы ашық пікір алмасуға мүмкіндік беретін, ел дамуының маңызды бағыттары талқыланатын кең ауқымды алаң. Құрылтай жұмысына қоғамның әртүрлі әлеуметтік топтарының, сарапшылар қауымдастығының, мәдениет пен білім саласының, азаматтық қоғамның және өңірлердің өкілдері қатысады.
Ұлттық құрылтайдың басты ерекшелігі – қоғамда көтерілген мәселелерді жинақтап, оларды мемлекеттік саясаттың күн тәртібіне шығару. Мұнда тек мемлекеттік органдардың ұстанымы емес, азаматтардың ұсыныстары мен қоғамдық пікір де назарға алынады.
Қоғамдық пікір мен мемлекеттік саясатты тоғыстыратын алаң
Ұлттық құрылтайдың құрылуы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қоғамдағы пікір алуандығын ескеріп, қоғамдық диалогты институционалдық деңгейде дамыту бастамасымен байланысты.
Құрылтай жұмысының негізгі бағыттарының қатарында ұлттық бірлік пен қоғамдық келісімді нығайту, азаматтық жауапкершілікті арттыру, мәдени-гуманитарлық құндылықтарды сақтау, жастардың әлеуетін қолдау, білім мен ғылымды дамыту, әлеуметтік мәселелерді шешу және елдің ұзақ мерзімді дамуына қатысты ұсыныстар әзірлеу бар.
Президент Ұлттық құрылтай мүшелерімен кездесулерінде қоғамдағы өзгерістердің тек мемлекеттік институттардың шешімдерімен емес, азаматтардың белсенді қатысуымен жүзеге асатынын бірнеше рет атап өтті. Осы тұрғыдан алғанда Құрылтай – ұсыныс айтылатын ғана емес, қоғамдағы өзекті мәселелерді ортақ талқылауға шығаратын алаң.
Ұлттық құндылықтарға басымдық
Құрылтай отырыстарында ұлттық құндылықтар тақырыбы да тұрақты түрде көтеріледі. Мемлекет басшысы қоғамдық жаңғырудың маңызды шарты ретінде заң мен тәртіпті сақтау, еңбекқорлық, білімге ұмтылу, жауапкершілік және отаншылдық сияқты қасиеттерді қалыптастыру қажеттігін атап келеді.
Бұл бағыттағы пікірталастардың маңызы әсіресе жастар тәрбиесі мәселесінде байқалады. Қазіргі қоғамда ақпараттық кеңістіктің кеңеюі, әлеуметтік желілердің ықпалы және цифрлық технологиялардың дамуы жаңа мүмкіндіктермен қатар жаңа міндеттер де жүктеп отыр.
Сондықтан Ұлттық құрылтай мінберінде ұлттық мәдениетті сақтау мен оны заманауи құндылықтармен сабақтастыру, мемлекеттік тілдің қолданысын кеңейту, тарихи сананы нығайту және жастардың қоғамдық белсенділігін арттыру мәселелері өзекті болып қала береді.
Өңірлердің мәселесі де назарда
Құрылтай жұмысының маңызды қырының бірі – өңірлердегі нақты мәселелерді республикалық деңгейдегі күн тәртібіне шығару.
Ауылдық жерлерді дамыту, инфрақұрылымның сапасы, жол, ауыз су, денсаулық сақтау, білім беру, жұмыспен қамту және жастарға мүмкіндік жасау секілді мәселелер еліміздің әр аймағы үшін маңызды.
Осы ретте өңір өкілдерінің Құрылтай жұмысына қатысуы жергілікті жерлердегі мәселелерді кеңірек талқылауға мүмкіндік береді. Ұсыныстардың бір бөлігі мемлекеттік бағдарламалар мен тиісті шешімдер арқылы іске асырылса, кейбір мәселелер заңнамалық өзгерістерді қажет етеді.
Жетісу облысы үшін де бұл бағыттың маңызы зор. Өңірде ауылдарды дамыту, туризмді ілгерілету, ауыл шаруашылығының әлеуетін арттыру, жастарды жұмыспен қамту және әлеуметтік инфрақұрылымды жетілдіру секілді мәселелер тұрақты назарда.
Құрылтайдың қоғам үшін маңызы қандай?
Ұлттық құрылтайды қоғамдық кеңес немесе пікірталас алаңы ретінде ғана қарастыру жеткіліксіз. Оның негізгі мәні – қоғамдағы ұсыныстарды жүйелеп, оларды мемлекеттік саясатпен байланыстыру.
Бүгінде азаматтар әлеуметтік желілер, қоғамдық ұйымдар, сарапшылық орта және жергілікті бастамалар арқылы түрлі мәселелерді көтереді. Құрылтай осы пікірлерді бір арнаға тоғыстырып, мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты күшейтуге бағытталған институт ретінде қалыптасып келеді.
Құрылтай жұмысының нәтижелілігі оның отырыстарында айтылған ұсыныстардың кейінгі тағдырымен де өлшенеді. Яғни маңызды мәселе – пікірдің айтылуы ғана емес, оның нақты шешімге айналуы.
Құрылтай және сайлау ұғымын шатастырмау керек
Қоғамда кейде «Құрылтай сайлауы» деген түсінік кездеседі. Алайда Ұлттық құрылтай мүшелері жалпы халықтық сайлау арқылы сайланатын депутаттар емес.
Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесінде Президент, Парламент Сенаты мен Мәжілісінің депутаттары, мәслихат депутаттары және жергілікті өзін-өзі басқаруға қатысты сайлау рәсімдері заңнамаға сәйкес өткізіледі. Ал Ұлттық құрылтай – мемлекеттік биліктің сайланбалы органы емес, қоғамдық диалогтың консультативтік-кеңесші институты.
Сондықтан Ұлттық құрылтайды Парламентпен немесе мәслихаттармен теңестіруге болмайды. Оның міндеті – заң қабылдау емес, қоғамның түрлі топтарының пікірін жинақтап, ел дамуына қатысты ұсыныстарды талқылау және Мемлекет басшысына жеткізу.
Ашық диалогтың жаңа мәдениеті
Ұлттық құрылтайдың қалыптасуы Қазақстандағы қоғамдық диалог мәдениетінің дамуына да ықпал етіп отыр. Қоғамдағы өзгерістерді ескеру, азаматтардың пікіріне құлақ асу және мемлекеттік шешімдерді талқылау – қазіргі кезеңдегі маңызды талаптардың бірі.
Құрылтай жұмысының өзегінде елдің тұтастығы, қоғамдық келісім және ортақ жауапкершілік қағидаттары тұр. Мемлекет пен азамат арасындағы өзара сенім нығайған сайын қоғамдық бастамалардың да нәтижелі жүзеге асуына мүмкіндік артады.
Алдағы кезеңде Ұлттық құрылтайдың тиімділігі көтерілген мәселелердің нақты шешімдерге ұласуымен бағаланбақ. Себебі қоғамдық диалогтың түпкі мақсаты – пікір алмасумен шектелмей, ел азаматтарының өміріне әсер ететін нақты өзгерістерге жол ашу.
Ұлттық құрылтайдың басты құндылығы да осында. Ол – қоғамдағы түрлі пікірлерді бір арнаға тоғыстырып, елдің болашағына қатысты ортақ ұстаным қалыптастыруға мүмкіндік беретін алаң.
«Жетісу-Ақпарат»
