Азаматтық неке туралы біздің қоғамның көзқарасы қарама-қайшы. Бірі азаматтық некені халқымыздың салт-дәстүріне жат дүние деп білсе, енді бірі жасы келіп қалған қыз-жігіттерді ынталандырудың оңтайлы жолы деген көзқарасты ұстанады. Расында бұл неке адамдардың ой-санасына сіңіп, қалыпты жағдайға айналып бара жатқан секілді.
Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» Заңына сүйенсек, бұл неке жайлы ешқандай түсініктеме берілмеген. Сондықтан да заң өкілдері мұны «Бейресми некелесу» деп атап кеткен. Қазақтың дініне де, болмысына да жат азаматтық неке жағдайында қаншама қыз-жігіттеріміз өмір сүріп жатқандығын дөп басып айта алмаймыз. Дегенмен, қоғамдағы осы тектес жайттарға бейқамдық танытпауымыз қажет. Осыған орай жаңадан шаңырақ көтерген Талдықорған қаласының тұрғыны Бекжан Алмасұлынан өз пікірін сұраған едік.
– Менің ойымша, некені заңды түрде қидырған жөн. Азаматтық некеге үзілді-кесілді қарсымын. Себебі, қазіргі таңда мұның астарындағы басты жайт – өз қара басының қамын күйттеу. Өз басым шариғат бойынша некемізді қидырып, заңды түрде шаңырақ көтердік. Барлық жастарға да заңды түрде неке қиюға кеңес беремін. Азаматтық некенің пайдасынан гөрі зияны көбірек. Азаматтық неке құбылысының демографиялық, рухани және басқа да зардаптары жетерлік, – деп жауап берді ол.
Осы тұста мамандардың пайымдауынша, бұл некеде жастардың 80 пайызы кейін бір-бірімен жараспай айырылысады екен. Тек бестен бірі ғана жұптары жарасып, ерлі-зайыпты атанады. Ал айырылысқан адамдардың соңында жесір әйел, жетім бала қалады.
Бұл – қоғамның дерті. Мұның тағы бір көксегені бар. Ол тек бір-бірімен көңілдес ретіндегі қатынас болса, екіншісі, жұмыс карьерасын ұйымдастыру. Бала мәселесіне келетін болсақ, жоспарлы түрде жүктілікті ұйымдастыру. Осы бағытты ұстанатындар бұл некені құп көріп жатады. Яғни, кез келген уақытта ара-қатынасын үзіп кете алады. Алайда, ортада бала пайда болып жатса, әкесі немесе анасы мойнына жауапкершілік алмауына құқылы. Себебі, заңды түрде неке қиылған жоқ. Еліміздегі дағдарыс орталықтары одағының мәлімдемесіне сүйенсек, онда жыл сайын осы некеден зардап шеккен 15-20 әйел көмек сұрап келеді. Оның үстіне, бүгінгі таңда кәмелетке толмаған балалардың 22 пайызы некесіз туған деген деректер бар. Осы тұрғыдан қарастырсақ, жастар барынша заңды некеге отырып, шариғат бойынша мұсылмандық неке куәлігін алғаны жөн. Азаматтық некеден ерлі-зайыпты атанып кету екіталай. Ендеше, бармақ тістеп қалмаудың амалын жасайық.
Арай Оразғали,
Жетісу университетінің студенті
