Мүлікті тәркілеу дегеніміз, сотталғанның меншігіндегі мүлікті, қылмыстық жолмен алынған не қылмыстық жолмен алынған қаражатқа сатып алынған мүлікті мемлекет меншігіне айналдыру.
Мүлікті тәркілеу тек сот шешімі немесе үкімі заңды күшіне енгеннен кейін ғана қолданылады. Егер қылмыстық іс бойынша үкім шығарылса, тәркілеу жаза түрі ретінде іске асырылады. Ал азаматтық істерде борышкердің мүлкін өндіріп алу туралы сот шешімі шыққаннан кейін орындау парағы негізінде сот орындаушылары әрекет жасайды.
Сот актісі негізінде мүлікті тәркілеу үшін орындау парағы немесе соттың үкімі мен қаулысы сот орындаушысына беріледі. Мемлекеттік немесе жеке сот орындаушысы осы құжаттарды алған соң тәркілеу рәсімін бастайды.
Айта кетейік, мүлікті тәркілеу бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен борышкерге атқарушылық іс жүргізудің басталғаны туралы ресми хабарлама жіберіледі. Кейін оның жылжымалы және жылжымайтын мүлкі, банктегі есепшоттары, басқа да активтері анықталады.
Тексеру барысында табылған мүлікке тыйым салынады. Яғни, оны сатуға, сыйға беруге немесе пайдалануға болмайды. Одан соң арнайы бағалау жүргізіліп, құны белгіленеді. Соңғы кезеңде мүлік мемлекеттік аукцион арқылы сатылымға түседі. Нәтижесінде түскен қаражат мемлекет кірісіне немесе талапкердің пайдасына аударылады.
Ескере кететін жағдай, заң бойынша тәркілеу тек сот шешімінде нақты көрсетілген мүлікке ғана қолданылады. Азаматтың күнделікті тұрмысқа қажетті негізгі заттары, үйдегі қарапайым жиһаздары, киім-кешегі мен азық-түлік қоры тәркіленбейді. Сондай-ақ, банктегі жәрдемақы, алимент, зейнетақы сияқты әлеуметтік төлемдерге қол сұғылмайды.
Мүлікті тәркілеу – сотталғандардан заңсыз алынған мүлікті тартып алу және оны болашақта пайдалануға жол бермеу арқылы қылмыспен күрестегі маңызды құрал. Бұл шара негізделген, заңнамаға сай және үшінші тұлғалардың құқықтарын ескере отырып қолданылуы тиіс.
Игорь ЦОЙ,
Жетісу облысының жеке сот орындаушысы
