Қазақстанның саяси құрылымында айтулы тарихи сәт орын алды. Қызылорда қаласында өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ел басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған жаңа реформаларды жариялады. Президенттің бастамасымен елде вице-президент лауазымы қайта орнатылып, мемлекеттік кеңесші қызметі жойылатын болды, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы Tengrinews.kz сайтына сілтеме жасап.
«Уақыты келді»: Реформаның мәні неде?
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев саяси реформаларды қисынды түрде аяқтау қажеттігін алға тартты. Оның айтуынша, вице-президент институты билік иерархиясына нақтылық енгізіп, мемлекеттік басқару процесін тұрақтандыруға мүмкіндік береді.
Жаңа ереже бойынша, бұл лауазым Конституцияда бекітілмек. Вице-президентті Мемлекет басшысы Парламенттің келісімімен, депутаттардың қарапайым көпшілік дауысы арқылы тағайындайды. Оның құзырет аясын Президенттің өзі айқындап отырады. Бұл өзгеріс соңғы жылдары қалыптасқан саяси конструкцияны толықтай аяқтайтын маңызды қадам болып саналады.
Тарихқа көз жүгіртсек: Бұрын вице-президент кім болған?
Айта кетерлігі, бұл лауазым еліміз үшін жаңалық емес. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында, нақтырақ айтқанда 1991-1996 жылдар аралығында Ерік Асанбаев Қазақстанның жалғыз вице-президенті қызметін атқарды. Ол кезде бұл орын мемлекеттегі екінші лауазымды тұлға саналатын. Кейіннен 1995 жылы қабылданған жаңа Конституция бойынша бұл институт жойылып, оның функциялары Сенат төрағасы мен мемлекеттік хатшыға өткен болатын.
Мемлекеттік кеңесші қызметі неге жойылады?
Вице-президент институтының қайта оралуына байланысты кейбір аппараттық құрылымдар мен мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылады. Қазіргі уақытта бұл қызметті Ерлан Қарин атқарып отыр. Ол 2022 жылдан бері еліміздің стратегиялық идеологиясы мен қоғамдық саясатын үйлестірумен айналысып келген жалғыз мемлекеттік кеңесші болды.
Ендігі кезекте вице-президентке келесідей маңызды міндеттер жүктелуі мүмкін:
-
Халықаралық форумдар мен келіссөздерде Қазақстанның мүддесін қорғау;
-
Парламентте Президенттің өкілі болу;
-
Ғылыми, мәдени және қоғамдық ұйымдармен тығыз байланыс орнату.
Мамандардың пікірінше, мұндай модель АҚШ сияқты дамыған елдердің тәжірибесіне ұқсас. Мәселен, 2025 жылғы 20 қаңтардан бастап АҚШ-та Джей Ди Вэнс вице-президент, ал Марко Рубио мемлекеттік хатшы ретінде жұмысқа кірісті. Қазақстандағы бұл жаңашылдық та мемлекеттік билік тармақтарының жұмысын ширатып, басқару тиімділігін арттыруды көздейді.
