Атың барда ел таны желіп жүріп. Америкалық әлеуметтанушы Маршал Маклюэн қазақ болса, дәл осы сөзді айнытпай айтқан болар еді. Маршал мырзаңыз кезінде «Ғаламдық ауыл» (global village) терминін ойлап тауып, ғылыми айналымға енгізгені есте. «Ғаламдық ауыл» тұжырымдамасы бойынша заманауи технологиялар арқасында адамдар бүгінде ғаламның қай қиырында болса да жедел байланысып, қажетті ақпаратпен сол заматта алмаса алады.
«Ғаламдық ауылдың» арқасында қанша жерден жер шалғай болса да көңіл бірге, шет мемлекетте болсаң да мыңдаған шақырым шалғай тұрған адамыңды жақын жерден хабарласқандай сезесің. Осылайша «Ғаламдық ауыл» елдер арасындағы саяси шегараларды жойды. Шегара сызығы тек адамдар санасында ғана. Санамыздағы шегараны жойған абзал.
Бұл ретте Президент «Ana tili» газетінде маңыз берген мәселенің бірі – жастардың шетелге шығуына қатысты. Мемлекет басшысы жастардың кәсіби біліктілігін көтеру немесе көбірек табыс табу үшін шетелге шығуы қалыпты нәрсе деп ойлайтынын ашып айтты.
Өз сөзінде: «Олар үйреншікті мекенін тастап, өмірін күрт өзгертуден қорықпауы керек. Тіршілікке бейім, ширақ болуы тиіс. Қарым-қабілетің қай жерде қажетке жараса, сонда баруға тырысқан жөн. Баратын жерің ірі шаһар, басқа өңір, тіпті басқа ел болуы да мүмкін. Қазақта: «Жүргенге жөргем ілігеді, жатқанға жан жуымайды» деген бар», – деген Мемлекет басшысы ойын: «Азаматтарымыз шетелде жүрсе де халқымыздың салт-дәстүрі мен мәдениетін дәріптеп, еліміздің абырой-беделін арттыруға атсалысып, Отанына пайдасын тигізе алады. Қазақстан деген брендті әлемге таныту да маңызды миссияның бірі. Дегенмен шетелге шығу «Барсакелмеске» кету деген сөз емес. Ұл-қыздарымыздың жаңа технологияларды меңгеріп, тәжірибе жинақтап, Қазақстанға оралғаны жөн. Елімізде білікті мамандардың аяғын жерге тигізбей, қағып әкететін салалар көп. Үкіметтің міндеті – олардың өз Отанында табысты еңбек етуіне жағдай жасау», – деп мәселенің мәнін ұғындырды.
Расында, жастардың шет мемлекеттерге барып жұмыс істеуі бүкіл әлемде қалыпты құбылыс. Сөзіміз жалаң болмас үшін сан айғақ келтірейін. Мәселен, дамыған алпауыт мемлекет дейтін АҚШ-тың 7 миллиондай азаматы шетелде тұрады. Екінші бір алпауыт Қытайдың 10 миллиондай азаматы шет мемлекеттерде тіршілік кешіп жатыр. Расында да «ғаламдық ауыл» жағдайында әркімнің қай жерде өмір сүрем десе өз еркі. Ол еркіне өзге біреу шектеу қоя алмайды.
Қайткенде де бір нәрсе анық. Шет мемлекетке түбегейлі кетуге шешім қабылдайтындар некен-саяқ. Әлемдік миграция статистикасында ондайлардың үлесі жалпы мигранттар санының 5 пайызына да жетпейді. Мәселен, шетелге 100 мың адам кетсе соның ары кетсе 5 мыңы ғана шетелде біржола қалып қоюы мүмкін. Қалғаны жағдайын жасап, жаңа технологиялар, жаңа білімді игеріп, түптің түбінде еліне оралады. Сол себептен де өз басым Қасым-Жомарт Кемелұлы айтқан жастардың шетелге шығуынан қорықпауымыз керек деген ұстанымын толық құптаймын.
Қазақтың тағы бір ұлағатты сөзі бар: «есің барда елің тап» деген. Ендеше ел-жер кезіп, танымын арттырған жастар қалай болғанда да кіндік қаны тамған атамекеніне түптің түбінде оралады. Оған тек білігін арттыру үшін уақыт қана керек. Ең бастысы, «ауылынан аттап шықпағанның ақылы ауласынан аспайды» дейтін қазақы пайымды ескеру керек. Жас кезде бәрін көру керек дейтін менің ұстанымым да толықтай Президенттің «Ana tili» газетінде айтқан нақты пікірімен толық үндес. Шетелде қалып қойғанның өзінде Қазақстанмен байланысты арттыратын жұмыстарда жүргендерді талай естіп-көріп жүрміз. Қалай болғанда да бұл қазіргі жастар туған жер, атамекенінен басыбүтін ажырап қалады дегенді білдірмейді.
Қанат Әуесбай,
ҚазҰУ журналистика факультетінің деканы, филология
ғылымдарының кандидаты, «Болашақ» стипендиясы
стипендиаттары қауымдастығының кеңес мүшесі
