Жастардың кітап оқу мәдениеті – қоғам дамуының, ұлттың рухани деңгейінің айнасы. Бүгінгі жаһандану заманында ақпаратқа қол жеткізу бұрын-соңды болмаған жеңілдікке ие болды. Смартфон, планшет, компьютер сынды құрылғылар арқылы кез келген мәліметті бір сәтте табуға болады. Бірақ бұл жағдай кітаптың қоғамдағы рөлін азайтып жіберді дегенді білдірмейді. Керісінше, бүгінгі күнде кітап оқудың мән-маңызы жаңа қырынан айқындала түсті. Өйткені сапалы білім мен терең ойды тек жүйелі оқудан, әдебиетті түйсінуден, көркем сөзді игеруден алуға болады.
Жастар арасында кітап оқу мәдениеті әртүрлі деңгейде қалыптасып отыр. Бір бөлігі тек әлеуметтік желіден қысқа ақпаратты тұтынуды әдетке айналдырса, екінші бөлігі шын мәнінде әдебиетке бет бұрып, кітапханаларға, кітап дүкендеріне жиі барады. Қазақстанда соңғы жылдары кітап оқу мәдениетін дамытуға бағытталған түрлі жобалар, фестивальдер, «буккроссинг» қозғалыстары, онлайн кітап клубтары пайда бола бастады. Бұл құбылыс жастардың әдебиетке деген қызығушылығын қайта жаңғыртып, жаңа форматтағы оқу дәстүрін қалыптастырып келеді.
Кітап оқу мәдениеті тек әдеби шығармаларды оқу ғана емес, сонымен бірге адамның ойлау қабілетін жетілдіру, тіл байлығын арттыру, сыни тұрғыдан ойлауды дамыту дегенді білдіреді. Әдебиет жас ұрпақтың рухани дүниесін байытып қана қоймайды, сонымен қатар оның өмірге деген көзқарасын, адамгершілік құндылықтарын қалыптастырады. Мысалы, классикалық туындыларды оқу арқылы жастар адамзат тарихының түрлі кезеңдеріндегі ізгілік пен зұлымдық, адалдық пен опасыздық, махаббат пен қайғы секілді мәңгілік тақырыптармен танысады. Ал заманауи шығармалар оларға қазіргі қоғамның әлеуметтік мәселелерін түсінуге көмектеседі.
Дегенмен, жастардың бір бөлігі кітап оқудан алыстап бара жатқаны жасырын емес. Бұл жерде негізгі себептердің бірі – уақыт тапшылығы мен жеңіл мазмұнды ақпаратқа үйреніп кету. Әлеуметтік желілердегі қысқа посттар мен бейнежазбалар олардың назарын жылдам аударып, терең оқуға деген ынтаны бәсеңдетеді. Бірақ кітап оқу мәдениетін қалыптастыру үшін отбасынан бастап, мектептен бастап жүйелі түрде дағдыландыру маңызды. Баланы ерте жастан кітаппен таныстырып, әдебиетке қызықтыра алсақ, ол өскенде де осы әдетін сақтайды.
Қазіргі заманда электронды кітаптар мен аудиокітаптар да жастардың оқу мәдениетінің ажырамас бөлігіне айналып отыр. Бұл – уақыт талабына сай қалыптасқан үрдіс. Жастар қоғамдық көлікте, жаттығу кезінде немесе бос уақытында құлаққап арқылы кітап тыңдап, рухани азық ала алады. Яғни, технология дамыған сайын кітап оқу форматы өзгергенімен, оның мәні мен маңызы жойылмайды.
Осылайша, жастардың кітап оқу мәдениеті – елдің болашағын айқындайтын негізгі факторлардың бірі. Кітап оқитын ұрпақ – білімді, парасатты, ұлттық құндылықтарды құрметтейтін, дүниетанымы кең азамат болып өседі. Сондықтан бүгінгі қоғамның басты міндеті – жас буынның бойында осы мәдениетті орнықтыру. Кітап оқу үрдісін сәнге айналдыру, әдебиетті насихаттау, жазушылар мен оқырман арасындағы байланысты нығайту арқылы ғана біз ой-өрісі биік, санасы сергек жастарды тәрбиелей аламыз.
Жастардың кітап оқу мәдениетіне қатысты нақты мысалдар мен тәжірибелерді қарастыратын болсақ, Қазақстанда соңғы жылдары бұл бағытта оң өзгерістер байқалып келеді. Мәселен, елдің түрлі аймақтарында кітап фестивальдері ұйымдастырылып, жас авторлардың шығармалары насихатталып жүр. Алматы мен Астанада жыл сайын өткізілетін кітап жәрмеңкелері мен әдеби форумдар жастардың қызығушылығын арттырып, оқырман мен жазушы арасындағы байланысты нығайтуға ықпал етуде. Осындай шараларда жастар тек кітап сатып алып қана қоймай, пікірталасқа қатысып, әдеби ортаға етене араласады.
Әлеуметтік желілердің өзі де кітап оқуды насихаттайтын жаңа алаңға айналды. Жастар арасында букстаграм (Instagram-дағы кітапқа арналған парақшалар), TikTok-тағы BookTok тренді қарқын алып келеді. Мұнда жастар оқыған кітаптары туралы ой бөлісіп, бір-біріне ұсыныс жасайды. Бұл құбылыс кітапқа деген қызығушылықты жаңа форматта оятуда. Оқырман қауым арасындағы осындай қозғалыстар әдебиеттің жандануына себеп болып отыр.
Жастардың кітап оқу мәдениетін дамытуда мектеп пен университеттің де рөлі ерекше. Кейбір оқу орындары оқушыларды немесе студенттерді тек міндетті оқу бағдарламасындағы шығармалармен шектемей, еркін таңдау мүмкіндігін беріп отыр. Бұл жастардың әдеби талғамын қалыптастыруға, өз қызығушылығына сәйкес жанрларды табуға жол ашады. Сондай-ақ, оқу орындарында кітап клубтары, әдеби үйірмелер құру арқылы пікір алмасу дәстүрі қайта жанданып келеді.
Әлемдік тәжірибеге назар аударсақ, Жапония, Корея, Финляндия секілді елдерде жастардың кітап оқу мәдениеті жоғары деңгейде сақталған. Бұл елдерде оқуға қолайлы жағдай жасауға ерекше мән беріледі: әрбір мектепте заманауи кітапханалар бар, қоғамдық орындарда кітап алмасу бұрыштары орнатылған, тіпті метроның өзінде кітап оқуға арналған шағын сөрелер бар. Мұндай тәжірибені Қазақстанға да енгізу жастардың қызығушылығын арттыруға сеп болар еді.
Қазақ қоғамында жастардың рухани дамуына әсер ететін тағы бір маңызды бағыт – ұлттық әдебиетті насихаттау. Қазақтың классикалық және заманауи жазушыларының еңбектерін жастарға қолжетімді ету үшін мемлекеттік бағдарламалар мен жеке бастамалар қажет. Мысалы, әлемдік бестселлерлерді қазақ тіліне аудару қаншалықты маңызды болса, қазақ қаламгерлерінің туындыларын жастарға заманауи форматта жеткізу де соншалықты құнды. Электронды кітапхана платформаларын көбейту арқылы жастар қазақ әдебиетін қолжетімді әрі ыңғайлы түрде оқи алар еді.
Жастардың кітап оқу мәдениеті тек рухани байлық емес, сонымен қатар бәсекеге қабілетті ұлт қалыптастырудың негізі. Білімді, ойы терең, шығармашылыққа бейім жастардың қалыптасуы үшін әдебиеттің орны ерекше. Сондықтан бұл мәдениетті дамытуда мемлекет, қоғам, отбасы және жеке тұлғаның рөлі тең дәрежеде болуы тиіс.
Жастардың кітап оқу мәдениетіне кедергі болып отырған ең басты мәселелердің бірі – уақыт тапшылығы. Қазіргі жастардың күнделікті өмірі сабақ, жұмыс, түрлі курстар, әлеуметтік желілерге бөлінген уақытпен толы. Смартфондар мен интернеттің шексіз мүмкіндігі олардың назарын ұзақ уақыт бір нәрсеге шоғырландыруға мүмкіндік бермей отыр. Әлеуметтік желідегі қысқа бейнелер мен ақпарат легіне үйренген жастар үшін бірнеше жүз беттен тұратын кітапты бастан-аяқ оқып шығу қиындық тудырады.
Кітап оқуға тағы бір кедергі – мотивацияның аздығы. Көптеген жас кітап оқудың пайдасын түсінгенімен, оны әдетке айналдыруға асықпайды. Өйткені бірден нәтиже бермейтін, ұзақ уақыт талап ететін іс оларға қызықсыз көрінуі мүмкін. Ал шын мәнінде кітап оқу – адамның ойлау қабілетін, қиялын, сөйлеу мәдениетін біртіндеп қалыптастыратын ұзақ мерзімді процесс. Осыған байланысты жастарға кітап оқудың нақты пайдасын көрсету маңызды: мысалы, сөздік қорының артуы, білімнің кеңеюі, шығармашылық ойлаудың дамуы.
Үшінші мәселе – гаджетке тәуелділік. Смартфон мен интернеттен бас алмайтын жастардың көбісі кітапты қолына алуға уақыт таппайды. Мұндай жағдайда шешімнің бірі – кітапты электронды форматта немесе аудиокітап түрінде ұсыну. Қазіргі заманда кез келген кітапты смартфоннан оқуға немесе тыңдауға болады. Бұл жастарды әдебиетке жақындатудың ыңғайлы жолдарының бірі саналады.
Тағы бір кедергі – қоғамдағы кітап оқуды насихаттау деңгейінің төмендігі. Жастар арасында кітап оқу сәнді әдетке айналмаған. Ал егер танымал тұлғалар, блогерлер, әртістер кітап оқуды кеңінен насихаттап, өз оқыған еңбектерін жиі бөлісетін болса, жастар арасында қызығушылық арта түсер еді. Яғни, кітап оқу – сәнге айналуы керек.
Бұл мәселелерді шешудің бірнеше жолдары бар. Біріншіден, отбасында баланы ерте жастан кітапқа баулу қажет. Екіншіден, мектеп пен университет бағдарламасында тек міндетті оқулықтармен шектелмей, жастарға еркін таңдау мүмкіндігі берілуі тиіс. Үшіншіден, мемлекет пен қоғам тарапынан кітапханалардың заманауи форматта жаңартылуы қажет: жайлы орта, цифрлы мүмкіндіктер, жастарға арналған әдеби клубтар ұйымдастырылуы тиіс. Төртіншіден, жастардың өз ортасында кітап талқылау, пікір алмасу дәстүрін қалыптастыру маңызды.
Егер жастар арасында кітап оқу мәдениеті нығая түссе, ол тек жеке тұлғаның дамуына ғана емес, бүкіл қоғамның өркениетті болашағына үлес қосады. Өйткені кітап – білімнің қайнар көзі, ал білім – ұлттың дамуының басты тетігі.
Әлемдік тәжірибеге көз жүгіртсек, жастардың кітап оқу мәдениетін дамытуға бағытталған ерекше жобалар мен бастамалар көп. Мәселен, Жапонияда оқушыларды ерте жастан кітапқа баулуға баса мән беріледі. Әрбір мектепте заманауи кітапханалар бар, ал оқушыларға аптасына белгілі бір уақытты кітап оқуға арнау міндеттелген. Тіпті Жапониядағы кейбір компаниялар жұмысшыларға түскі үзілісте немесе бос уақытта кітап оқуға жағдай жасап, арнайы оқу бөлмелерін жасақтаған.
Финляндия әлемде білім беру жүйесі ең жоғары елдердің бірі саналады. Бұл жетістікке жетудің бір себебі – кітап оқуды өмір салтына айналдыруында. Фин қоғамында балаларды кішкентай кезінен кітапханамен таныстыру дәстүрге айналған. Елдегі әрбір кітапхана тек кітап алатын орын ғана емес, жастарға арналған шығармашылық алаң, пікір алмасу орталығы ретінде қызмет етеді. Мұнда оқырмандар арасында тұрақты түрде әдеби кештер, кітап клубтары, авторлармен кездесулер ұйымдастырылады.
Оңтүстік Кореяда жастардың кітап оқуға деген ынтасын арттыру үшін заманауи технологиялар қолданылады. Кітап оқу мобильді қосымшалар арқылы геймификацияланып, әр оқыған кітап үшін жастар ұпай жинап, түрлі сыйлықтарға ие бола алады. Бұл тәсіл жастардың қызығушылығын ойын түрінде арттырып, оқу процесін көңілді ете түседі.
АҚШ-та «Public Library System» (Қоғамдық кітапхана жүйесі) жақсы дамыған. Жастарға кітапханаларға тегін кіру мүмкіндігі беріледі, ал көптеген кітапханалар тәулік бойы ашық. Сонымен қатар, мектептерде «Reading Challenge» сияқты арнайы жобалар жүзеге асырылады: оқушыларға белгілі бір уақыт ішінде бірнеше кітап оқу тапсырмасы беріледі, оны орындағандар марапатталады.
Бұл тәжірибелерді Қазақстанға бейімдеп енгізу жастардың кітап оқуға деген қызығушылығын едәуір арттыра алады. Мысалы, отандық кітапханаларды жастарға ыңғайлы орынға айналдыру, заманауи дизайнмен жабдықтау, электронды кітап қорын кеңейту маңызды. Сонымен қатар, әлеуметтік желілерде арнайы челлендждер ұйымдастырып, белгілі бір кітапты бірге оқып, пікірталас жасау үрдісін дамытуға болады. Бұл жастарды әдебиетке жақындастырып қана қоймай, оларды ортақ рухани құндылыққа біріктіреді.
Кітап оқу мәдениетін жастардың өмір салтына айналдыру үшін ең алдымен мемлекет тарапынан қолдау, қоғам тарапынан насихат және әрбір жастың жеке талпынысы қажет. Кітапты оқуға қызыққан ұрпақ – ойы терең, танымы кең, рухы биік ұрпақ.
Жастардың кітап оқу мәдениеті туралы айтқанда, біз тек жеке тұлғаның ғана емес, тұтас қоғамның даму болашағын сөз етеміз. Кітап – адамзат өркениетінің ең үлкен қазынасы, ал оны оқу мәдениеті – сол қазынаны игерудің басты тетігі. Егер жастар кітаптан алыстаса, онда ол қоғамның ойлау кеңістігі тарылып, шығармашылық әлеуеті әлсірейді. Сол себепті бүгінде бұл тақырыптың өзектілігі бұрынғыдан да арта түсті.
Қазақстандағы жастардың кітапқа деген қызығушылығы біркелкі емес. Бір тарап өз өмірін кітапсыз елестете алмайды, әр күнін жаңа шығарма оқудан бастайды, әдеби клубтарға қатысады, әлемдік авторлардың еңбектерін іздеп жүріп оқиды. Екінші тарап – тек қысқа, жеңіл ақпаратты тұтынуды әдетке айналдырғандар. Бұл арадағы айырмашылықтың себебі көбіне тәрбие мен ортаға байланысты. Отбасында бала кішкентайынан кітап оқып өскен болса, ол кейін де осы әдетін сақтайды. Ал кітаптан алыс өскен жастар үшін әдебиетке бет бұру қиындық тудырады.
Мұнда мектептің де, жоғары оқу орындарының да рөлі ерекше. Бүгінгі білім беру жүйесі көбінесе міндетті бағдарламамен шектеліп қалды. Қазақтың классик жазушылары мен ақындарының шығармалары міндетті түрде оқытылады, бірақ жастардың әдеби талғамы ескерілмейді. Егер мектеп бағдарламасында қазіргі заманғы әлемдік әдебиеттен үзінділер көптеп енгізіліп, жастарға таңдауға мүмкіндік берілсе, олардың қызығушылығы әлдеқайда артар еді. Мәселен, қазақ тілінде аударылған әлемдік бестселлерлерді мектеп пен университет деңгейінде талқылау дәстүрге айналса, оқырман мәдениеті жаңаша сипат алар еді.
Жастардың кітап оқу мәдениетін дамытудың тағы бір жолы – кітап оқу процесін әлеуметтік өмірдің сәніне айналдыру. Бүгінде жастардың көп уақыты әлеуметтік желілерде өтеді. Демек, кітапты да сол ортада насихаттау маңызды. TikTok-тағы BookTok немесе Instagram-дағы Bookstagram парақшалары – әлемдік деңгейде жақсы нәтиже беріп жатқан үрдістер. Қазақстандық жастар да осы қозғалыстарға белсене қатыса бастады. Олар оқыған кітаптарын бөлісіп, қысқа видеолар арқылы әсерімен бөліседі, тіпті кітапты талқылауды трендке айналдырады. Мұндай үлгіні кеңінен қолдап, насихаттаса, жастардың бір бөлігі міндетті түрде кітап оқуға бет бұрады.
Сонымен қатар, жастарға ыңғайлы жаңа форматтар қажет. Электронды кітаптар мен аудиокітаптардың рөлі күн сайын артып келеді. Мысалы, қоғамдық көлікте келе жатқан студент бірнеше минутын әлеуметтік желіге емес, смартфондағы электронды кітапқа арнай алады. Ал аудиокітап тыңдау жастардың бос уақытын тиімді пайдалануға жол ашады. Жүріп бара жатып немесе спортпен шұғылданып отырып та әдебиеттен қол үзбеуге мүмкіндік береді.
Әлемдік тәжірибеде қолданылып жүрген әдістердің бірі – кітап оқу челлендждері. Бұл жастардың бәсекелестік рухын оятады. Мысалы, «30 күнде 1 кітап оқы» немесе «Жылына 50 кітап» сияқты бастамалар көптеген елде кең тараған. Мұндай жобалар жастарды мақсат қоюға, уақытты тиімді пайдалануға үйретеді. Қазақстанда да осындай бастамаларды кеңінен насихаттап, танымал тұлғалардың қатысуымен өткізсе, жастар үшін қызық әрі мотивация болар еді.
Тағы бір маңызды мәселе – жастарға арналған кітапханаларды заманауи мәдениет орталығына айналдыру. Бүгінгі таңда көптеген жастар кітапханаға баруды ескірген дәстүр деп қабылдайды. Бірақ әлемнің дамыған елдерінде кітапханалар жаңа деңгейге көтерілген. Онда тек кітап қана емес, заманауи оқу залдары, пікірталас алаңдары, кофехана, шығармашылық студиялар бар. Жастар ол жерге оқу үшін ғана емес, достарымен кездесуге, шығармашылықпен айналысуға келеді. Қазақстандағы кітапханалар да осындай ортаға айналса, жастардың кітапқа деген көзқарасы өзгереді.
Кітап оқу мәдениеті жастардың болашағына тікелей әсер етеді. Ол олардың ойлау қабілетін арттырып қана қоймайды, сонымен бірге өмірге деген көзқарасын қалыптастырады, дүниетанымын кеңейтеді. Кітап оқыған жас шешім қабылдауда да, қарым-қатынаста да өзгеден озық тұрады. Әсіресе қазіргі жаһандану дәуірінде ақпараттың көптігі мен оның сапасы әртүрлі болғандықтан, тек кітап қана адамға шынайы білім мен терең ой бере алады.
Егер біз жастарды кітап оқуға баулысақ, бұл – болашаққа салынған ең үлкен инвестиция. Кітап оқитын ұрпақ – ойы жүйелі, тілі бай, дүниетанымы кең, рухани тұрғыдан кемел ұрпақ. Ал мұндай буын елдің дамуына, мәдениетінің өркендеуіне өлшеусіз үлес қосады.
Жастардың кітап оқу мәдениеті – тек жеке бір әдет қана емес, қоғамның болашағын айқындайтын стратегиялық құндылық. Кітап оқитын адам – ойлайтын адам. Ал ойлайтын адам – дамитын, өзгертетін, жаңа нәрсе тудыратын адам. Осы тұрғыдан алғанда, бүгінгі жастардың кітаппен қарым-қатынасы елдің мәдени, рухани және интеллектуалдық келбетін көрсетеді.
Қазіргі заманда ақпарат көздері тым көбейіп, жастардың назары түрлі әлеуметтік желілерге, ойын-сауыққа ауып кеткені жасырын емес. Телефон мен компьютер – қолжетімді, жылдам, қызықты. Ал кітап оқу көп жағдайда шыдамдылықты, зейінділікті, уақыт бөлуді талап етеді. Сол себепті жастардың бір бөлігі кітаптан алыстап кеткендей көрінеді. Бірақ бұл үрдіс түбегейлі үмітсіз емес. Керісінше, соңғы жылдары жастар арасында кітапқа қайта оралу, өзін-өзі дамыту, жаңа білім іздеу тенденциясы байқалып отыр.
Бұл жерде үлкен рөлді қоғамдағы тұлғалардың әсері атқарады. Мысалы, атақты кәсіпкерлер, ғалымдар, өнер адамдарынан «Сіз қай кітапты оқисыз?» деген сұрақ жиі қойылады. Олардың жауабы жастарға ерекше ықпал етеді. Мәселен, Илон Маск, Билл Гейтс, Опра Уинфри сияқты әлемдік деңгейдегі тұлғалар өз жетістігінің үлкен бөлігін кітап оқуға арнайтынын үнемі айтады. Бұл – жастар үшін үлкен мотивация. Егер қазақстандық танымал тұлғалар да өз оқыған кітаптарын жиі бөлісіп отырса, жастардың қызығушылығы арта түсер еді.
Сонымен бірге, жастар арасында қазақ әдебиетіне деген жаңа көзқарасты қалыптастыру маңызды. Қазіргі жас буын үшін Абайдың қара сөздері немесе Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясы әлі де маңызын жойған жоқ. Бірақ оны түсіндіру тәсілі заманға сай болуы қажет. Жастарға осы шығармаларды жалаң жаттатып, сынақ үшін ғана оқыту емес, өмірлік сабақ алуға, терең ойлауға мүмкіндік беру қажет. Мысалы, «Абайдың қара сөздері» – жеке тұлғалық даму курсы іспеттес. Егер оны мотивациялық тұрғыда, жастардың тілімен түсіндірсе, ол ең танымал шығармалардың біріне айналар еді.
Жастардың кітап оқу мәдениетінің тағы бір қыры – көптілділік. Қазақ жастары тек қазақ әдебиетімен шектеліп қалмай, әлем әдебиетін де түпнұсқада немесе аудармада оқыса, олардың көкжиегі кеңейе түседі. Шетелдік бестселлерлер, заманауи авторлар, психология, бизнес, технология туралы еңбектер – жастардың жан-жақты дамуына жол ашады. Бұл жерде мемлекет пен баспа ісінің де рөлі зор. Егер қазақ тіліне жаңа кітаптар сапалы аударылып, қолжетімді бағамен шықса, жастардың сұранысы міндетті түрде өседі.
Оқудың өзі – жеке тұлғаның мәдениетінің көрсеткіші. Кітапты қалай оқу керек? Бұл да үлкен мәселе. Көптеген жастар бір кітапты бастап, аяғына дейін жеткізбей тастап кетеді. Ал шын мәнінде, кітап оқу – жүйелі ойлауды қалыптастыратын процесс. Мәселен, жастар арасында «белгі қойып оқу», «дәптерге ой жазып оқу», «оқыған кітапты достармен талқылау» дәстүрін қалыптастыру қажет. Мұндай әдет оқырманды ойлануға, пікір айтуға, талдауға баулиды.
Бүгінгі күні жастарды кітапқа баулудың тағы бір қызықты жолы – әдеби клубтар мен кітап фестивальдері. Мысалы, әлемнің көптеген елінде жыл сайын «оқу түні», «кітап мерекесі», «кітап жәрмеңкесі» өткізіледі. Ол жерде жастар жазушылармен кездесіп, пікір алмасады, жаңа шығармаларға қол жеткізеді. Қазақстанда да мұндай дәстүрлерді күшейту қажет. Алматыда, Астанада түрлі кітап фестивальдері өтетіні белгілі, бірақ аймақтық деңгейде де жастарға арналған осындай іс-шаралар көбірек ұйымдастырылса, олардың кітапқа деген қызығушылығы артады.
Кітап оқу мәдениеті – рухани байлық қана емес, экономикалық мүмкіндіктердің де кілті. Әлемде табысты стартапшылар мен кәсіпкерлердің көбі кітап оқуға ерекше мән береді. Себебі кітап – тәжірибенің, білімнің жинақталған қоймасы. Жас кәсіпкер қаржы, маркетинг, психология туралы кітаптардан көп нәрсе үйренеді. Демек, жастарды кітапқа баулу – елдің экономикалық дамуына да тікелей әсер етеді.
Жастардың кітапқа бет бұруын қолдау үшін, ең алдымен, отбасы институты жұмыс істеуі керек. Егер ата-ана кітап оқып отырса, бала да соған еліктейді. Ал егер үйде кітап сөреде шаң басып тұрса, балада қызығушылық оянбайды. Сондықтан әрбір отбасыда «кітап оқу уақыты», «ортақ кітап талқылау дәстүрі» болса, бұл үлкен мәдениетке бастайды.
Сондай-ақ, жастардың кітапқа қолжетімділігін арттыру қажет. Қазір көптеген сапалы кітаптардың бағасы жастар үшін тым қымбат. Студент үшін бір кітапқа 5-6 мың теңге жұмсау оңай емес. Сондықтан кітап дүкендері мен баспалар жастарға жеңілдіктер, арнайы карталар, жазылу жүйесін ұсынса, бұл да үлкен қолдау болар еді. Сонымен қатар, мемлекеттік деңгейде жастарға тегін электронды кітаптар қорын ұсыну маңызды.
Жастардың кітап оқу мәдениетін дамытуда жаңа технологиялардың да орны ерекше. Қазіргі заманның цифрлық дәуірінде жастардың қолынан смартфон түспейді. Егер кітаптар электронды нұсқада, мобильді қосымшалар арқылы қолжетімді болса, жастардың оқу уақыты айтарлықтай көбейеді. Әлемнің көптеген елінде аудиокітаптар үлкен сұранысқа ие. Жастар автобуста, спортпен шұғылданып жүріп немесе бос уақытында құлаққап арқылы кітап тыңдайды. Бұл тәсіл оқуға ынталандырудың заманауи түрі. Қазақстанда да қазақ тіліндегі аудиокітаптардың санын көбейту аса маңызды.
