«Ас адамның арқауы». Ұлтымызда «Нанды аяққа баспа, жерге тастама, үстінен аттама киесі атады» дейтін ұлы ұғым бар.
Тіпті, нансыз өмірді көз алдыға елестету де мүмкін емес. Сондықтан ас атасы саналатын нанның күллі адамзат баласы үшін орны ерекше әрі қастерлі де қасиетті ас.
Біріккен ұлттар ұйымы 16-шы қазанды Бүкіләлемдік нан күні ретінде тіркеу туралы шешім шығарған. Осыған байланысты 2006 жылдан бері бұл күн дүниежүзілік мереке ретінде айырықша аталып өтіліп келеді. Елімізде 2019 жылғы қыркүйекте Үкіметтің қаулысымен Қазақстан Республикасының мерекелік күндерінің тізбесіне толықтыру енгізіліп, 16 қазан — нан күні болып белгіленген. Бұл күні жаз бойы табан ет, маңдай терін төгіп, егін егіп, бидай өсірген диқандар қауымының мерейі өсіп, нан пісіріп жалпы жұртқа киелі азық сыйлап отырған наубайхана жұмысшыларының абыройы асқақтайтыны анық.
Сарапшылардың пайымынша, нан күні әлемнің көптеген елдерінде нан өнімдерінің түрлі көрмелерімен жәрмеңкелер және шеберлік сыныптар ұйымдастырылып, аспазшылар мен наубайханашылардың түрлі кездесулері өтетін болған. Сондай-ақ, әрбір мұқтаж адамға тегін нан таратылып, қайырымдылық акцияларымен басқа да іс-шаралар қолға алынады екен. Сонымен қатар көрмеге қойылған сан алуан түрлі нандар бағаланып, оның тарихы мен дәстүрін, неден жасалғанын, қай жерде өскен бидай ұнынан қалай пісірілетіні таныстырылады.
Тарихи дерек көздеріне жүгінсек, нан — неолит дәуірінде-ақ пайда болып, даярлануы тереңде жатқан өнімнің бір түрі. Алғашқы нан суға иленген жармадан, кейін су мен ұнды кездейсоқ немесе арнайы мақсатта тәжірибелеу қорытындысынан туындаған пісірме ботқаның түрінде болған. Қазіргі кезде ертеректегі нанның жалғасын бүкіл әлемде әр алуан жармадан даярлауға көшкен. Енді шелпек түріндегі нан көптеген ежелгі өркениетті елдердің тағамы саналған. Мұнда шумерлер арпа шелпегі, мысырлықтардың көшедегі шатырлардан деп аталатын қатты шелпектері құнды азыққа айналған. Тұңғыш жасалған нан алғашқы рет Мысырда жергілікті жерде астықтың өсуіне қолайлы жағдайлардан пайда болды деп есептелген.
Ал, зерттеушілердің сөзінше, қазақ халқында астықтан нан өнімдерін пісіріп дайындаудың негізгі үш түрі бар. Оның бірі қоламтаға көміп пісіру болса, тағы бірі табаға, қазанға, тасқа жауып пісіру, үшіншісі, өсімдік немесе малдың тоң майына қуырып пісіруді ойлап тапқан. Қазіргі кезде жалпы елімізде нанның 200-ден астам түрі дайындалады екен.
Мамандардың мәліметінше, бүгінде Жетісу облысының орталығы Талдықорғанда нан өнімдерін шығаратын сегіз кәсіпорын бар. Олардың алды тәулігіне 6 мың дана нан пісіруге қауқарлы. Солардың бірі – «Алтын Емел» нан зауыты. 2012 жылдан бері шаруасын дөңгелетіп келе жатқан кәсіпорында қазір бір тәуілікте 6 тоннадан астам ұннан нанның 25 түрі пісіріледі. Сонымен қатар онда тәулігіне 50 тоннаға дейін жоғары сортты ұн өңдеп шығаруға қауқарлы заманауи диірмен іске қосылған. Зауыт қазіргі уақытта 200 мыңнан астам халқы бар Талдықорған және Текелі қалаларымен бірге аймақтағы бірнеше ауыл, аудандарды нан өнімдерімен толық қамтып отыр.
– «Еліміз астық өндірісінде еш мемлекеттен кем емес. Жылына 20 миллион халықтың азық-түлігін толық қамтамасыз етумен қатар шетелдерге бірнеше миллион тонна астық экспорттауға мүмкіндігі бар. Бұл қазақ еліне Алланың берген мол рыздығы. Шүкір дейік, сол рыздықты бағалап, ысрапшылдыққа жол бермеу көпке орақ. Себебі, әлемде қаншама халық бір үзім нанға зар болып жүр. Ал, қаламыздағы «Алтын Емел» нанының сапасы жақсы, бағасы да лайықты. «Нан болса ән де болады» деген. Нанымыз көп, уайымыз жоқ болсын»,- дейді аймақ қарттары.
Айдын КӘЛІМХАН
