Қазақстанда өңірлер арасындағы халық табысының айырмашылығы тұрақты. Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы екінші тоқсанға арналған алдын ала дерегіне сәйкес, ел тұрғындарының жан басына шаққандағы орташа атаулы ақшалай табысы айына 263,7 мың теңгені құрады. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 11,2 пайызға өскен, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Алайда барлық өңірдегі көрсеткіш бірдей емес. Ең жоғары табыс Алматы қаласында тіркелді. Мұнда бір адамға шаққандағы орташа атаулы ақшалай табыс 427,6 мың теңгеге жеткен. Астанада бұл көрсеткіш 365,5 мың теңге болды. Ал ең төмен көрсеткіш Түркістан облысында тіркеліп, 152,7 мың теңгені құрады. Осылайша, ең жоғары және ең төмен көрсеткіштің арасы 2,8 есеге жуықтайды.
Өңірлер арасында Атырау облысында халықтың жан басына шаққандағы табысы 304,5 мың теңге болса, Ұлытау облысында 313,5 мың теңге, Шығыс Қазақстанда 293,8 мың теңге, Маңғыстауда 289,9 мың теңге, Павлодарда 287,9 мың теңге және Қарағанды облысында 286,8 мың теңге болды.
Жетісу облысындағы жағдайға келсек, жан басына шаққандағы орташа атаулы ақшалай табыс 180,1 мың теңгені құрады. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 172,1 мың теңге болған. Яғни атаулы табыс 4,7 пайызға өскен. Дегенмен бағаның өзгерісін есепке алғанда, Жетісудағы нақты ақшалай табыс өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,2 пайызға төмендеген.
Бұл жерде «ақшалай табыс» ұғымының тек жалақымен шектелмейтінін ескерген жөн. Ұлттық статистика бюросының әдістемесіне сәйкес, көрсеткішке жалдамалы жұмыстан түсетін табыс, өзін-өзі жұмыспен қамтудан түсетін кіріс, ағымдағы трансферттер және басқа да ақшалай түсімдер кіреді. Сондықтан өңірлердегі көрсеткіштерді тек орташа жалақы ретінде қабылдауға болмайды.
Қазақстан бойынша атаулы табыстың өсуіне қарамастан, нақты табыстың өсімі әлдеқайда төмен болып отыр. 2026 жылғы екінші тоқсанда елдегі тұтыну бағаларының индексі 10,4 пайызды құраған. Соның нәтижесінде халықтың нақты ақшалай табысы бір жылда небәрі 0,7 пайызға өскен. Яғни номиналды табыстың 11,2 пайыздық өсімі күнделікті тауарлар мен қызметтер бағасының қымбаттауын толық өтей қойған жоқ.
Өңірлер арасындағы айырмашылық еңбек нарығының, экономикалық құрылымның және халықтың кіріс көздерінің ерекшеліктерімен де байланысты. Мысалы, мұнай-газ, тау-кен өндірісі мен ірі қалалар шоғырланған аумақтарда жоғары табыс көрсеткіштері жиі байқалады. Бұл жағдай жалпы өңірлік өнім көрсеткіштерінен де көрінеді: 2025 жылы жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім Атырау облысында 23,3 млн теңге, Алматы қаласында 15,6 млн теңге болса, Жетісуда 3,6 млн теңге болған.
Статистикадағы бұл сандар Қазақстан экономикасының өңірлер бойынша біркелкі қалыптаспағанын көрсетеді. Бір өңірде жоғары табыс әкелетін өндіріс салалары басым болса, енді бірінде ауыл шаруашылығы, шағын бизнес немесе әлеуметтік сала негізгі кіріс көздерінің қатарында тұр.
Сондықтан халықтың әл-ауқатын бағалағанда орташа табыстың өсуімен бірге оның нақты сатып алу қабілетіне және өңірлер арасындағы айырмашылыққа да назар аудару маңызды.
