Баға мен тарифтерді уақытша шектеу алдағы фискалдық реформаларды жұмсартуға бағытталған.
Қазақстан үкіметі қабылдаған соңғы шешімдер әлеуметтік желілерде кең қолдау тапқанымен, сарапшылардың бір бөлігі бастапқыда таңданысын білдірді, – деп хабарлайды 7-su.kz.
Дегенмен, бұл шешімдер қысыммен немесе жедел қабылданған жоқ — олардың негізінде терең есептеулер мен стратегиялық ойластырылған қадамдар жатыр. Үкімет әлемдік экономикалық тұрақсыздық пен геосаяси тәуекелдерді ескере отырып, нарықтық қағидаттарды бұзбай, бизнес пен азаматтардың жаңа жағдайға бейімделуіне мүмкіндік беретін уақытша тұрақтандыру тетіктерін құруда.
Теңгерімді өсім және макроэкономикалық тұрақтылық
Соңғы жылдары жаһандық экономикадағы белгісіздік артқанына қарамастан, Қазақстан аймақтағы ең тұрақты өсім қарқынын көрсетіп отыр. 2025 жылдың тоғыз айында ел экономикасы 6,3%-ға өсті, бұл жыл басындағы көрсеткіштен 2,3 пайыздық тармаққа жоғары. Бұл өсім тек шикізатқа емес, әртараптандырылған экономикалық дамуға негізделген.
-
Көлік және қоймалау – +21,2%
-
Құрылыс – +14,9%
-
Сауда – +8,8%
-
Тау-кен өндірісі – +9,3%
-
Өңдеу өнеркәсібі – +6,2%
Негізгі капиталға салынған инвестициялар 13,5%, ал өңдеу секторына құйылған қаражат 30,7%-ға артты. Бұл болашақ өсімнің іргетасы. 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстанға 10,1 млрд. доллар тікелей инвестиция тартылды (2024 жылы – 17,2 млрд. доллар).
Экономикалық серпін ірі инфрақұрылымдық және ұлттық жобалардың — «Тариф инвестицияға айырбастау», «Келешек мектептері» және басқа бастамалардың — жүзеге асуымен қатар жүріп жатыр.
Өнеркәсіпте арнайы экономикалық аймақтарда 532 жоба іске асуда, оның 85-і шетелдік қатысумен. 2025 жылы 838 млрд. теңгеге 115 жоба іске қосылып, 13,4 мың жаңа жұмыс орны ашылды.
Ауыл шаруашылығында жалпы өнім көлемі 6,4 трлн теңгеге жетіп (+4,4%), азық-түлік өндірісі 9,8%-ға артты. Бұл елдің 24 түрлі әлеуметтік маңызы бар өнім бойынша өзін-өзі қамтамасыз етуін қамтамасыз етті.
Қазақстан қолайлы нарықтық ахуалды пайдаланып, шикізатқа тәуелділікті азайта отырып, ішкі өсім көздерін нығайтып келеді.
Реформалардағы икемділік және уақытша тұрақтандыру шаралары
Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен үкімет отырысында негізгі қағида белгіленді: қысқа мерзімді қысымды жұмсарту, бірақ нарықтық реформалардан бас тартпау.
16 қазаннан бастап АИ-92 бензині мен дизель отынының бағасын көтеруге мораторий енгізілді, сондай-ақ коммуналдық тарифтер 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін уақытша тоқтатылды.
Бұл шешімдер инфляцияны тежеу және азаматтарды қорғау үшін қабылданды. Монополия субъектілерінің операциялық шығындарын оңтайландыру арқылы тарифтік шектеулердің орнын толтыру көзделген. Инфрақұрылымды жаңарту және жөндеу жұмыстары белгіленген кесте бойынша жалғасады.
Азық-түлік бағасын тұрақтандыру мақсатында тұрақтандыру қорларына қаржыландыру екі есеге арттырылды, отандық ауыл шаруашылығы өндірушілеріне қолдау көрсетілуде. Бұл әлеуметтік маңызы бар тауарлардың өзіндік құнын төмендетеді. Сонымен қатар, делдалдық буындар мен сауда үстемелеріне бақылау күшейтілуде.
Бұл қадамдардың басты ерекшелігі — уақытша сипатында. Олар бизнес пен халықтың жаңа экономикалық жағдайға бейімделуін жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 18%-ға дейін көтерді.
Үкімет тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесін қолдау үшін жеңілдетілген ипотекалық несиелеу көлемін 500 млрд теңгеге дейін ұлғайтты.
Сонымен қатар, жыл сайын 7 мың әскери отбасыға баспана беретін «Әскери баспана» бағдарламасы қайта іске қосылды. Құрылыс компанияларымен үш жылға бекітілген баға бойынша офтейк-келісімдер жасалуда. Бұл әлеуметтік саясат пен бизнес мүдделерін тең ұстаудың айқын мысалы.
Бизнеске қолдау және құрылымдық жаңғыру
Үкімет жаңа парадигма — «Кедергі аз, сенім көп» қағидасы аясында бизнес ортаны жетілдіруді жалғастыруда.
ШОБ субъектілерінің саны 2,17 млн-ға (+6,4%) жетіп, олардың ЖІӨ-дегі үлесі 38,6% болды. Өнім шығару көлемі 18,7 трлн теңгеден асып, 11,4% өсім көрсетті.
10 мыңнан астам артық талаптар алынып тасталды.
«1 in – 2 out» қағидасы енгізілді: әр жаңа реттеу енгізілгенде екі ескі норма күшін жояды.
2024 жылы 26 мың жоба мемлекеттік қолдау алды (жалпы сомасы — 1,3 трлн теңге). Оның ішінде «Өрлеу»бағдарламасы бойынша 392 млрд теңге инвестиция тартылды (жылдық мөлшерлеме 12,6%, мерзімі 10 жыл).
Сонымен қатар, демонополизация және жекешелендіру жалғасуда:
нарыққа 396 нысан (922 млрд теңге) берілді, ҚазМұнайГаз, KEGOC, Air Astana сияқты ірі компаниялар IPOөткізді.
Мемлекеттік активтер 3 трлн теңгеге оңтайландырылып, экономиканың икемділігі артты.
«Бәйтерек» холдингі 1 трлн теңгеге қосымша капиталдандырылып, 8 мыңнан астам жобаға қаржыландыру берілді (96%-ы – ШОБ). Әрбір 1 теңге мемлекеттік қолдау 8 теңге жеке инвестицияны тартуда — бұл тиімді мультипликатордың айқын көрсеткіші.
2026 жылдан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енеді. Ол ашықтық пен цифрландыру қағидатына негізделген.
ШОБ үшін «таза парақ» принципі енгізіледі: тексерістер мен камералдық бақылаулар тоқтатылады, берешек өтелсе — айыппұлдар мен өсімпұлдар кешіріледі.
Негізгі салық мөлшерлемелері келесідей белгіленді:
-
КПН – 20% (банктер үшін – 25%)
-
Әлеуметтік сала – 5%
-
ҚҚС – 16% (медицина саласы үшін – 5–10%)
-
ЖТС – 10–15% (прогрессивтік шкала)
Капиталдық инвестицияларға 100% шегерім, жаңа кен орындары үшін пайда салығынан босатуқарастырылған. Бұл — бизнес үшін болжамды және тұрақты салықтық орта қалыптастырудың маңызды қадамы.
Үкіметтің барлық шаралары — уақытша, инфляциялық қысымды төмендету және азаматтар мен бизнесті қолдау мақсатында қабылданған.
Сонымен қатар, Қазақстан ашық, бәсекеге қабілетті және жоғары технологиялы экономиканы дамыту бағытын сақтап отыр.
Мемлекет популистік тәсілдерден бас тартып, ұзақмерзімді құндылықтарға — инвестицияға, сенімге және адами капиталға сүйенуде.
Осы ұстанымның арқасында Қазақстан аймақтағы тұрақты және сапалы экономикалық өсімге бағытталған ел ретінде өз көшбасшылығын нығайтып келеді.
