Нашақорлық – қазіргі заманның ең өзекті мәселелерінің бірі. Бұл әлеуметтік проблема тек жеке адамның денсаулығына ғана емес, қоғамның экономикасына, қоғамдық тәртіпке, жастардың болашағына да кері әсерін тигізеді. Қазақстанда да бұл мәселе ерекше алаңдаушылық туғызып отыр. Статистикалық мәліметтер бойынша есірткіге тәуелді азаматтардың саны жыл сайын артып келеді. Сондықтан, елімізде есірткімен күрес жөніндегі түрлі бағдарламалар мен шаралар қабылдануда. Алайда, жаңа есірткі түрлерінің пайда болуы мен таралуы күресті одан әрі күшейтуді талап етеді.
Нашақорлықтың таралуына әлеуметтік жағдай, экономикалық қиындықтар, отбасындағы ахуал, жастардың болашаққа деген сенімсіздігі секілді түрлі факторлар әсер етеді. Қазақстанда соңғы жылдары жастар арасында жұмыссыздық, әлеуметтік теңсіздік және психологиялық күйзелістердің көбеюі есірткіге тәуелділіктің басты себептерінің бірі болып отыр. Мысалы, 2022 жылы Алматы қаласында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, жұмыссыз жастардың 40%-ы есірткі қолдануға бейім, ал олардың негізгі себебі әлеуметтік теңсіздік пен болашаққа деген сенімсіздік болып табылады.
Көптеген жас адамдар өмірдің қиындықтарымен бетпе-бет келгенде есірткі қабылдауға ұмтылады, себебі бұл олардың уақытша қиындықтардан құтылуына көмектеседі деп есептейді. Сонымен қатар, интернеттің белсенді қолданылуы, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы есірткі жайлы ақпараттың жылдам таралуы да бұл мәселені күшейтеді. Мысалы, 2020 жылы есірткі сатушылар “Telegram” платформасында өз қызметтерін жарнамалауға кірісіп, бұл заңсыз сауданың ауқымын кеңейтті.
Қазіргі таңда Қазақстанда синтетикалық есірткілердің таралуы жаңа қауіп-қатерлер туғызуда. Синтетикалық каннабиноидтар мен катинондар секілді жаңа есірткілер жоғары уыттылығымен ерекшеленеді. Бұл есірткілердің әсері алдын ала болжам жасауға қиын, себебі олардың құрамындағы химиялық заттардың түрі мен мөлшері әртүрлі болады. Мысалы, синтетикалық марихуана ретінде танылған «спайс» есірткісі ауыр уланулар мен өлім жағдайларына себеп болуда. 2021 жылы Қазақстанда “спайс” қолданған 45 адам жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілгені туралы хабарламалар болды, олардың кейбіреулері есірткіге тәуелділіктен өмірін жоғалтты.
Мұндай заттарды қабылдаған адамдардың өміріне қауіп төндірумен қатар, қоғамның денсаулығына да айтарлықтай зиян келтіреді. Сонымен қатар, синтетикалық есірткілердің таралуы полицияға оларды анықтап, алдын алу шараларын қабылдауды қиындатады. Мысалы, Алматы қаласында синтетикалық есірткілердің саудасы мен қолданылуы бойынша бірнеше ірі қылмыстық топтар анықталған, олар интернет арқылы есірткі сатуды ұйымдастырған.
Есірткі таратушылардың жаңа әдістері құқық қорғау органдарына күрес жүргізуде жаңа қиындықтар туғызады. Қазіргі уақытта интернет, әсіресе әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы есірткі сатушылардың қызметі кең таралуда. Бұл сауданың жасырын әрі жылдам жүзеге асуы полицияның жұмысын күрделендіреді. Онлайн платформа арқылы есірткі сату жасырын түрде өтетіндіктен, оны бақылау мен тоқтату мүмкіндіктері шектеледі. Сонымен қатар, интернет арқылы есірткі сатудың өсуі қоғамның бұл мәселеге деген назарын азайтып, оны шешу жолдарын қиындатуы мүмкін.
Қазақстанның Ішкі істер министрлігі есірткі саудалау бойынша жүргізілген бірнеше онлайн операция нәтижесінде көптеген есірткі таратушыларды анықтап, олардың қызметін тоқтатты. Мысалы, 2022 жылы Алматы қаласында жүргізілген арнайы операция нәтижесінде 5 адамның интернет арқылы есірткі саудалағаны анықталды. Бұл жағдайлар интернеттің есірткі саудасында қаншалықты маңызды құрал болып отырғанын көрсетеді.
Қазақстанда есірткімен күрес жөніндегі заңнамалық өзгерістер жүзеге асырылуда. 2023 жылы қабылданған 2023-2025 жылдарға арналған кешенді жоспар есірткіге тәуелділіктің алдын алу, емдеу және оңалту шараларын жетілдіруге бағытталған. Бұл жоспар аясында есірткі саудасына қарсы күрес күшейтіліп, жасөспірімдер мен жастар арасында есірткіге тәуелділіктің алдын алу шаралары қарастырылған. Мемлекеттік органдар жаңа құқықтық механизмдерді енгізу арқылы есірткі саудасын жоюға тырысады.
Қазіргі таңда есірткімен байланысты қылмыстардың жазасы күшейтілген. 2021 жылы Алматы қаласында есірткі саудалау бойынша ұйымдасқан қылмыстық топтар ұсталып, олардың мүшелері ауыр жазаға тартылды. Бұл есірткі саудасының мемлекет үшін қаншалықты маңызды проблема болып тұрғанын көрсетеді. Мемлекет бұл мәселені шешу үшін құқықтық жүйені үнемі жаңартып, заңнамалық тұрғыдан жақсартуда.
Есірткіге қарсы ақпараттық науқандардың маңызы зор. Қазақстанда әр жыл сайын 26 маусымда Халықаралық нашақорлыққа қарсы күрес күніне орай түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады. Бұл шаралар қоғамды есірткімен күреске шақыру, оның алдын алу мен зиянды әсерлері туралы ақпараттандыру мақсатында өткізіледі. Сонымен қатар, ақпараттық кампаниялар жастар арасында есірткіге теріс көзқарас қалыптастыруға бағытталады. Әлеуметтік желілерде түрлі бейнероликтер, баннерлер мен мақалалар таратылады.
Мектептер мен жоғары оқу орындарында есірткіге қарсы оқу бағдарламалары мен тренингтер өткізу арқылы жастар арасында саналы ұрпақ тәрбиелеуге үлес қосылады. Мысалы, 2021 жылы Қазақстандағы көптеген мектептер мен колледждерде есірткіге қарсы дәрістер мен тренингтер ұйымдастырылды, олар жастарға есірткіден аулақ болуға шақырады.
Қазақстандағы жастар ұйымдары нашақорлықпен күреске белсенді қатысады. Олар түрлі қоғамдық бастамалар мен жобаларды іске асыру арқылы есірткімен күреске өз үлестерін қосады. Мысалы, “Жастар рухы” жастар қанаты мен “Astana Hub” технопаркі бірлесіп, нашақорлыққа қарсы жаңа технологиялар мен құралдар әзірлеу мақсатында хакатондар ұйымдастырады. Бұл бастамалар жастардың инновациялық шешімдер мен бағдарламаларды ұсынуға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, жастар арасында есірткіге қарсы түрлі шаралар өткізіліп, оларға есірткі тұтынудың қауіпті салдары туралы ақпарат беріледі. Жастар ұйымдарының бастамаларының нәтижесінде қоғамда есірткіге қарсы дұрыс түсінік қалыптастырылады. Сонымен қатар, 2022 жылы Алматыда өткізілген жастар форумы есірткіге қарсы бағытталған бастамаларды қолдап, қатысушыларға есірткіден қорғаудың маңыздылығын түсіндірді.
Нашақорлықпен күрес кешенді әрі жүйелі тәсілді талап етеді. Қазақстанда бұл мәселе бойынша жүргізіліп жатқан шаралар маңызды, бірақ оларды жалғастыру қажет. Заңнамалық өзгерістер, ақпараттық науқандар мен жастардың белсенділігі бұл күресті тиімді ету үшін маңызды рөл атқарады. Заманауи технологияларды пайдалану және қоғамдық бірлестіктердің жұмысы есірткімен күрес мәселесін шешуде маңызды фактор болып табылады. Жоғарыда аталған шараларды үйлестіре отырып, Қазақстандағы нашақорлықпен күрес тиімді жүзеге асырылатыны сөзсіз.
Жетісу-Ақпарат
Фото: atr.kz
