Бейбітшілік пен татулықты көздің қарашығындай сақтауды алдына мақсат етіп қойған ел әр уақытта да лаңкестік әрекеттерден сақтанады. Себебі, қандай ел болсын халықтың амандығы мен бостандығы басты назарда. Дүниені дүр сілкіндіретін террорлық қатыгездік, өлім мен қастандыққа толы әлем, алдау мен арбау, тура жолдан адастыру сияқты теріс бағыттағы діндер қоғам үшін қауіпті. Қоғамда сақтық шараларын насихаттау — біздің адами парызымыз.
Терроризм дегеніміз анық, саяси немесе идеологиялық мақсатқа жетуге бағытталған жалпы зорлық-зомбылықты қолдану. Терроризм бірнеше формаларға ие болуы мүмкін және де көптеген себептері бар. Оның тамыры діни, әлеуметтік немесе саяси қақтығыстар да болуы мүмкін, яғни, бір қауымдастықтың екінші біреуге қысым көрсеткендігі.
Терроризмнің объектісі қоғамның қауіпсіздігі болып табылады. Қосымша объектісі адамдардың өмірі мен денсаулығы. Сондықтан, терроризмді көп объектілі қылмыс түріне жатқызады. Қылмыстың объективтік жағы — жарылыс жасау, өрт қою немесе адамдардың қаза болуы,елеулі мүліктік зиян келтіру не қоғамға қауіпті өзге де зардаптардың туындау қауіпін төндіретін өзге де іс-әрекеттер жасау.
Субъективтік жағынан терроризм тек қана тікелей қасақаналықпен жасалады. Кінәлі адам заңда көрсетілген әрекеттерді істеу арқылы зардаптардың болу қаупін туғызғанын немесе соны жасаймын деп қорқытудың қоғамға қауіптілігін сезеді және соны жүзеге асырады. Бұл қылмыстың субъектісі болып 14 жасқа толған, ақыл есі дұрыс адам саналады, ал объектісі болып қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, реттейтін қоғамдық қатынастар, азаматтардың өмірі, денсаулығы, меншігі, мүліктік немесе сезім мүдделері болып табылады.
Терроризм мен экстремизм – адамзаттың қас жауы. Қаймағы бұзылмаған қазақ жерінде осындай лаңкестіктерге жол беру, ең алдымен, жазықсыз жандардың зардап шегуіне алып келетіні сөзсіз. Жұртшылық осыны ұғынуы керек.
Ақиқатын айтар болсақ, әлемдегі қай дін де өз табиғатында экстремизмге жат. Әлемде лаңкестікті, экстремизмді, соғысты жақтайтын бірде-бір дін жоқ. Діни сауаттылық дін туралы білім ретінде жалпы сауаттылықтың құрамдас бөлігіне айналуы тиіс. Барлық әлемдік, дәстүрлі, жаңа пайда болған діни ағымдардың тарихын, ілімін, құндылықтар жүйесінен танып-білу мен жалған діндердің, террористік топтардың белгілерін ажырата алу дағдысы қалыптасқан адамда радикалды идеяларға қарсы «ақпараттық иммунитет» қалыптасады.
Барлық аймақтарда терроризм проблемасы әлемдік қауымдастықтар мен жеке мемлекеттер қауымдарының негізгі қызмет сфераларымен байланысты: саясат, ұлттық қатынастар, дін, экология, қылмыстық қауымдастықтар және басқалар. Бұл байланыс терроризмнің әр түрінің болуынан көрініс тапты. Мысалы, саяси, ұлттық, діни, қылмыстық және экологиялық терроризм.
Жалпы, бүкіл әлемдегідей, Орталық Азияда да саяси террор жасаушы топ мүшелері алдарына белгілі мемлекетте саяси, әлеуметтік немесе экономикалық өзгерістерге қол жеткізу, сонымен қатар, мемлекетаралық қатынастарды, халықаралық тәртіпті бұзу деген тапсырмалар қояды.
Қазақстан Республикасында экстремизмді немесе терроризмді насихаттау, оны қаржылай қолдау, қақтығыстарға қатысу, адамдарды үгіттеу, ұлтаралық және діни араздықтарды тұтандырған тұлғаларға қатысты қатаң қылмыстық жауапкершілік көзделгенін сезініп, оған аса жауапкершілікпен қарап, экстремизм мен терроризмнің алдын кесіп, ел болашағын Қазақстан Республикасының әрбір азаматы қорғауға тиіс.
Ділмар БАЛШАТ,
Дін саласындағы мәселелерді зерттеу орталығының бөлім бастығы
Алматы облысы
Сурет — ғаламтордан
