Қазіргі заманғы ғылымның дамуы ғылыми қоғамдастық көзқарастарына негіз болар принциптерді, теориялық-әдіснамалық аппаратпен және теориялардың парадигмалық жабдықталуына, сонымен қоса, ғылыми зерттеулердің тәжірибелерін қайта қарауды талап етеді.
Ғылыми біліктілік жүйесін жаңарту және жетілдірусіз қазіргі заманауи білім беру мүмкін емес. Өйткені, бұл үрдіс күнделікті шынайылық болып кеткен экономикалық ғаламданудан, әлеуметтік-саяси институттар мен жүйелердің интеграциялануынан бөлініп алынбайды, ал процестерге бүгінгі таңда біздің еліміз белсенді араласып отыр.
Қазақ елінің рухани жаңғыруы отандық ғылым жүйесінде тың тұжырымдар жасауды қажет етеді. Мемлекетіміздің онтологиялық болмысы жаңа тұрпатты тың жүйеге негізделген қоғамдық білімдер жүйесі. Саяси тәуелсіздік жарияланғаннан кейін арман болатын елдің мәңгілігі, баяндылығы, тұрақтылығы, өркениеттілігі. Басты мәселе – рухани тәуелсіздік. Ол зиялы қауымның қабілеті, түсінігі, көзқарасы, біліміне қатысты. Президентіміз қазақ елі әлемдегі бәсекеге қабілетті отыз елдің қатарында болуымызды мемлекеттік міндет деп анықтады. Бұл үрдісте екі негізгі мәселе туындайды: қоғам адам еркінің кеңістігі ретінде көрінуі; өркениетке бет бұрған қоғам – ол дәстүрлі қоғам, ал оның келесі сатысы гуманистік қоғамға өту.
Рухани жаңғыруға ғылымның, өркениеттің және мәдениеттің әсері мол. Қазақ елінің руханилығы әрбір қазақтың емін-еркін өмір сүруінің кеңістігі. Ел болу түркі заманнан келе жатқан арман, ол келер ұрпаққа ашылар жол. Оны қадірлеп, таза ұстау ұрпақ алдындағы – парыз, ата-баба алдындағы – қарыз. Ел болу идеясы парыз бен қарыздың түйіскен жері. Сондықтан да қазақ елінің болашағы берік.
Қазақтың рухани ғұмыры ұрпақтың мәнді болашағын баянды етуге арналады. Ендігі ұрпақ – мәңгілік қазақтың перзенті. Ендеше, қазақ елінің басты идеясы – рухани жаңғыру. Ұлттық санамыз, саяси өрісіміз сілкініс жасап, өрлеу жолына түскенде біздің кім екенімізді, ата-бабамыздың қандай болғандығын, ұлан-байтақ өлкені қалай қорғағанын, бостандықты қалай аңсап, қалай қастерлегенін, кешегі тектілердің ұрпағы екендігімізді ұғынып, келешекке жеткізу парызымыз.
Рухани жаңғыру ұлттық идеясының басты, негізгі іргетасы – бірлік. Бірлік – ол елдің рухани бірлігі, халықтың мәдени, тілдік, ділдік, ақпараттық кеңістікке деген бірлігі.
Ұрпақтың жұлдызын жағып, мәртебесін биіктететін де, тағылымын қалыптастырып, танымын кеңейтетін де – білім. Ілім мен ғылым – бұл қоғамдық мүдде. Өркениеттің өлшемі де, мемлекеттің келешегі де қашанда қоғамдағы білім деңгейіне тәуелді. Жастарымызды білім машығын игеріп, алған білімін күнделікті өмірде және рухани жаңғыру идеясын жүзеге асыруға пайдалануға үйретуіміз керек. Ол идея – туған жер, өскен орта әсерлерімен қалыптасып, халықтың тілі, ауыз әдебиеті, салт-санасы, әдет-ғұрпы, ырымдары мен тыйымдары арқылы жүйеленген этностық сезім. Сондықтан, осы идеяның мақсаты – еліміздің өркениеттік болмысын сақтап қалу болып табылады.
Аманжол ҚАСАБЕК,
философия ғылымдарының докторы, профессор,
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті «Рухани жаңғыру»
ғылыми-білім беру орталығының жетекші ғылыми қызметкері
