Сарғайған сурет туралы жазу тапсырмасын алған сәтте бірден қаламға жармаса қойған жоқпын. Біраз ойландым. Себебі бұл – жай тақырып емес. Бір ғана фотосуреттің ар жағында тұтас бір өмір, кейде бүтін бір дәуір тұратынын білеміз. Ал соны қалай жеткізген дұрыс?!
Әдетте мұндайда архивке жүгінуге болады. Онда соғыс ардагерлерінің суреттері де, нақты деректері де жеткілікті. Бірінің аты-жөні, бірінің қай майданда болғаны, қашан жараланғаны – бәрі хаттаулы. Соған сүйеніп мақала жазу да қиын емес. Алайда олай еткім келмеді. Ресми деректерден гөрі, ескі альбомдарда сақталып, әлі толық айтылмаған өмірлер бар емес пе, соларға үңілу керек деді ішкі ойым. Өйткені кейде тарих қағазда емес, адамның жадында, отбасының естелігінде тірі күйінде сақталады. Сол оймен сарғайған суреттерді сақтап жүрген ұрпақтарды іздеп көруді жөн санадым. Солардың бірі – қала тұрғыны, шағын кәсіп иесі Болат Жұмаділ. Ардагердің немересі атасы туралы былай дейді:
– Атам – Жұмаділ Дайырбекұлы, 1912 жылы Кербұлақ өңіріндегі Шолақ тауының етегінде дүниеге келген. 1936 жылы шаңырақ көтеріп, Сарыөзек ауылында өмір сүрген. 1942 жылы өз еркімен соғысқа аттанып, 1944 жылы Белорусь майданында жарақат алып, елге оралған. 1956 жылы өмірден өтті.
Бұл – бір ғұмырдың қысқаша ғана дерегі. Алайда Болат үшін атасының өмірі осы мәліметтермен ғана шектелмейді. Соғысқа аттанар алдындағы және майданнан оралғаннан кейінгі суреттері отбасылық архивте сақталып, бүгінге дейін ұрпақ жадын жалғап келеді.
– Атамды көрмесем де сол суреттердегі бейнесі маған көп нәрсені сездіреді, – дейді ол. – Өзім атамның тегін алған соң, оның соғыстағы ерлігін балаларымa мақтанышпен айтып отырамын. Кейінгі ұрпақ та Отан үшін от кешкен Жұмаділдей аталарының болғанын ұмытпай жүрсе екен.
Бұл сөздерде бір әулеттің ғана емес, тұтас бір буынның үні бар… Бір ғана сарғайған сурет – өткен мен бүгінді жалғап тұрған үнсіз көпір іспетті. Онда уақыттың табы ғана емес, бір адамның тағдыры, бір әулеттің жады сақталған.
Шынында да сарғайған фотосуреттердің құндылығы олардың ескілігінде емес. Олар – уақыттың табы ғана емес, адам тағдырының ізі, ұрпақ жадындағы сабақтастықтың айғағы.
Сарби ӘЙТЕНОВА
