Қоршаған ортаның тазалығы әр адамның күнделікті әрекетінен басталады. Көшеде жатқан бір бөтелкені көріп, оны көтеріп қоқыс жәшігіне салу немесе жанынан өтіп кету – қарапайым таңдау сияқты. Бірақ осындай әрекеттер адамның табиғатқа деген көзқарасын көрсетеді.
«Таза Қазақстан» бастамасы еліміздегі тазалыққа, көгалдандыруға және қоршаған ортаны қорғауға деген жауапкершілікті арттыруға бағытталған. Мұндай жұмыстардың пайдасы бар. Дегенмен тазалықты тек сенбілікпен немесе бір реттік акциямен шектеуге болмайды. Бүгін тазалап, ертең қайта ластасақ, мәселе шешілмейді. Сондықтан ең бастысы – адамның күнделікті әдетін өзгерту.
Қоқысты дұрыс тастау, мүмкін болса оны сұрыптау, суды және электр энергиясын үнемдеу, ағаштар мен гүлдерді қорғау – экологиялық мәдениеттің қарапайым көріністері. Бұл әрекеттер қиын емес, бірақ тұрақты әдетке айналуы керек. Ол үшін үйде де, мектепте де дұрыс тәрбие қажет.
Экологиялық тәрбие ең алдымен отбасынан басталады. Бала ата-анасының ісіне қарап үйренеді. Үйде суды ысырап етпесе, қоқысты ретімен жинаса, табиғатқа ұқыпты қараса, бала да осыны қалыпты жағдай деп қабылдайды.
Мектептің де бұл бағыттағы орны ерекше. Менің ойымша, оқушыға табиғатты қорғау туралы тек айтып қана қоймай, оны іс жүзінде көрсету маңызды. Мысалы, оқушылар мектеп ауласын көгалдандыруға қатысып, қоқысты сұрыптап, су мен электр энергиясын үнемдеу бойынша шағын жобалар жасай алады. Сонда бала өз еңбегінің нәтижесін көреді.
Қазақ тілі мұғалімі ретінде экологиялық тәрбиені туған жер ұғымымен байланыстырамын. Туған жерді құрметтеу – оның табиғатына да құрметпен қарау. Сабақ барысында оқушыларға туған өлкенің табиғаты туралы мәтін жаздыруға, экологиялық мәселелер бойынша пікір білдіруге, өз ауылы немесе қаласы туралы зерттеу жүргізуге болады. Бұл әрі тілдік дағдыны дамытады, әрі оқушының туған жерге деген жауапкершілігін арттырады.
Мұнда мұғалімнің жеке үлгісі де маңызды. Оқушыға тазалық туралы айтып тұрып, өзіміз қоршаған ортаға немқұрайлы қарасақ, сөзіміздің әсері азаяды. Бала үлкендердің әрекетін тез байқайды. Сондықтан экологиялық тәрбие алдымен өзімізден басталғаны дұрыс.
Тазалықты сақтау – тек коммуналдық қызметтің немесе белгілі бір мекеменің міндеті емес. Әр адамның жеке жауапкершілігі қоғамдық тәртіпке әсер етеді. Өз үйінің, ауласының, мектебінің тазалығына мән берген адам ортақ ортаға да ұқыпты қарайды.
Меніңше, «Таза Қазақстан» бастамасының негізгі мәні де осында. Тазалықты бір күндік жұмыс емес, күнделікті өмір салтына айналдыру қажет. Табиғатты қорғау үлкен істерден ғана тұрмайды. Бір талды сындырмау, суды босқа ағызбау, қоқысты жерге тастамау сияқты қарапайым әрекеттерден басталады.
Туған жерге деген құрмет сөзбен ғана емес, нақты іспен көрінеді. Егер отбасында, мектепте және қоғамда осындай жауапкершілік қалыптасса, таза орта да, табиғатқа жанашыр ұрпақ та тәрбиеленеді.
Гульдана Ткешева
Астана қаласы, қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
