Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шілдеде қабылданған №151 «Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы» Заңының 21-бабы қоғамдық кеңістіктегі жазбаша ақпараттың рәсімделу тәртібін белгілейді. Бұл норма мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтіп қана қоймай, азаматтардың ақпаратты түсінікті әрі қолжетімді түрде алу құқығын қамтамасыз етеді.
Заң талаптарына сәйкес маңдайшалар, хабарландырулар, жарнамалар, прейскуранттар, баға көрсеткіштері, ас мәзірлері, нұсқағыштар мен өзге де көрнекі мәліметтер алдымен мемлекеттік тілде берілуі тиіс. Қажетті жағдайда өзге тілдердегі нұсқалары қатар орналастырылады. Барлық мәтіннің мазмұны түпнұсқамен толық сәйкес келіп, емле қағидаларының сақталуы міндеттелген.
21-бапта ақпаратты орналастыру тәртібі де нақты айқындалған. Мемлекеттік тілдегі мәтін сол жақта немесе жоғары бөлікте орналасса, орыс тіліндегі нұсқа оң жаққа не төменгі бөлікке беріледі. Сонымен бірге қаріп өлшемдерінің тең болуы талап етіледі. Бұл – қағида мемлекеттік тілдің мәртебесін сақтауға бағытталған құқықтық тетік.
Заң нормалары сауда саласына да қатысты. Елімізде өндірілген тауарлардың жапсырмаларында, таңбаламаларында және пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарында қажетті мәліметтер мемлекеттік және орыс тілдерінде көрсетілуі тиіс. Ал шетелден әкелінетін өнімдерді қазақ және орыс тілдеріндегі ақпаратпен қамтамасыз ету міндеті импорттаушы тарапқа жүктелген.
Көшедегі маңдайша, дүкендегі баға көрсеткіші немесе мекеме қабырғасындағы хабарландыру елдегі тілдік ахуалдың айнасы, заң талаптарының орындалу деңгейін көрсететін маңызды көрсеткіш. Сондықтан көрнекі ақпаратты сауатты рәсімдеу – заң алдындағы міндеттен бөлек мемлекеттік тілдің мерейін үстем етіп, қоғамдағы тіл мәдениетін қалыптастыруға қосылған үлес.
Ләззат ТӘЖІБАЕВА,
«Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы»
қоғамдық бірлестігі
Жетісу облыстық филиалының жауапты хатшысы
