Алматы облысының табиғи монополияларды тарифтік реттеу және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шараларды іске асыру туралы ақпараты жарияланды.
ҚР Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің Алматы облысы бойынша департаменті қызметінің негізгі бағыттары — экономиканың монополиялық секторын мемлекеттік реттеу жүйесінің тиімді жұмысы, инвестициялық тартымдылық, энергия, ресурс үнемдеу мәселелерін шешу, халықтың мүдделерін қорғау.
Департамент 184 реттелетін қызмет бойынша 139 табиғи монополия субъектісінің (ТМС) қызметін реттейді, оның ішінде сумен жабдықтау және кәріз саласында – 130 қызмет, электр энергиясы саласында – 5 қызмет, жылу энергетикасы саласында – 24 қызмет, кірме жолдар саласында – 12 қызмет және газ саласында — 13 қызмет бар.
2021 жылдың 11 айы бойынша ТМС-ның 160-тан астам өтініші қаралды, оның ішінде 10 ТМС үшін ұзақ мерзімді кезеңге тарифтер бекітілді. Бұдан басқа, электр энергиясын бөлшек саудада өткізу («Жетісу Энерготрейд» ЖШС, «Балқашэнерго – 1» ЖШС және «Алматы Энерго өткізу» ЖШС) және топтық резервуарлық қондырғылар («Тавиди» ЖШС) арқылы сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізу салаларында бағаларды мемлекеттік реттеу және жалпы маңызы бар нарық субъектілерінің (ҚМНС) баға белгілеу тәртібінің сақталуын бақылау жүзеге асырылады.
Ағымдағы жылдың 1 қаңтарынан бастап бүгінгі күнге дейін тұрғындар үшін сумен жабдықтау және су бұру қызметтеріне тарифтер өзгеріссіз қалып отыр, яғни, 2020 жылғы деңгейде қалдырылған.
— жылумен жабдықтау («Талдықорғантеплосервис» МКК): 2 657,23 теңге/Гкал және ГВС 172,30 м3 (ҚҚС-мен);
— сумен жабдықтау («Жетісу Су құбыры» МКК): 61,30 теңге / м3 (ҚҚС-мен);
— су бұру («Жетісу Су құбыры» МКК): 62,23 теңге/м3 (ҚҚС-мен). Сонымен бірге, «Табиғи монополиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарына сәйкес, осы саланың кәсіпорындары бекітілген тарифтік смета негізінде инвестициялық бағдарламада көзделген іс-шаралардың толық кешенін жүзеге асыруға және уәкілетті органға есептер беруге байланысты.
Өткен 2020 жылға арналған тарифтік сметалар мен инвестициялық бағдарламалардың орындалуын талдау барысында тарифтік сметалар бойынша шығыстар баптарының орындалмауына, амортизациялық аударымдар қаражатының мақсатсыз пайдаланылуына, шикі материалдар, ЖЖМ, электр энергиясы және басқа да ресурстар бойынша шығыстар нормативтерінің жиналуына байланысты бұзушылықтар анықталды.
Осылайша, ТМС қатысты жол берілген заңбұзушылықтарға департаменттің 49 бұйрығы бойынша негізсіз табыстың жалпы сомасы 986 977 000 теңге, оның ішінде инвестициялық бағдарламалар бойынша 9 993 000 теңге және тарифтік сметалардың болмауын есептеу бойынша 976 984 000 теңге мөлшерінде уақытша өтемдік тарифтер енгізілді. Бұл ретте ТКШ саласында заңбұзушылықтардың 99,4%-дан астамына жол берілген және:
— сумен қамтамасыз ету бойынша — 107,71 млн.тнг;
— су бұру бойынша — 12,33 млн.тнг;
— жылу энергиясын өндіру, беру, тарату және (немесе) жабдықтау бойынша – 859,23 млн.тнг;
— газбен жабдықтау бойынша — 1,59 млн.тнг;
— кірме жолдарды ұсыну бойынша — 6,36 млн.тнг.
Енгізілген уақытша өтемдік тарифтердің нәтижесінде тұтынушыларға келтірілген залал бүгінгі күні толық өтелді, бірақ бұл қолма-қол ақшаны тікелей қайтару емес, тарифтерді төмендету жағына қайта есептеу болады. Бұдан басқа, ТМС үшін енгізілген уақытша өтемдік тарифтердің нәтижелері бойынша «Әкімшілік құқықбұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 164-бабының 4-бөлігіне сәйкес 42 әкімшілік іс қозғалды.
ТКШ саласындағы проблемалық мәселелер бойынша халықпен ай сайынғы қоғамдық қабылдаулар өткізу арқылы халықпен кері байланыс орнату бойынша жұмысты ұйымдастыру. Қазіргі уақытта енгізілген карантиндік шараларға байланысты мұндай қабылдау онлайн режимде Facebook әлеуметтік желісі арқылы «Дкрем Талдықорған» парақшасында жүргізілуде және бүгінгі күні 2021 жылға аудандар мен қалалардың 150-ден астам тұтынушыларының қатысуымен барлық 12 қоғамдық қабылдау аяқталды.
Проблемалық мәселелерді неғұрлым жедел шешу үшін Алматы облысы Кәсіпкерлер палатасының Өңірлік кеңесі жанындағы тариф белгілеуді мониторингтеу комитеті жанындағы табиғи монополиялар субъектілерінің бәсекелестікті дамыту және тарифтік саясат жөніндегі кеңесі жанында жұмыс тобы құрылды және жұмыс істейді.
Тарифтерге қатысты жағдай Президенттің, Үкіметтің бақылауында, сондықтан, департамент ТМС және жалпы маңызы бар нарықтар тарифтерінің қамтамасыз етілмеген өсуін төмендету бойынша барлық шараларды алдағы уақытта да қабылдайтын болады және тарифтердің өсуін тұрақтандыру бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы халықты үнемі хабардар етіп отырады.
Департаментте Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шаралар тұрақты негізде қабылданады және бірінші кезекте, барлық қызметкерлердің «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» және «Мемлекеттік қызмет туралы» ҚР заңдарына негізделген қазіргі заманғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы білуі тексеріледі.
Бұл актілерді білу жүйелі өзін-өзі жетілдіру бойынша барлық түрдегі әдеттегі жиналыстарда, аппараттық жиналыстарда үнемі жетілдіріліп отырады. Сыбайлас жемқорлық көріністерін анықтау бойынша кәсіби жұмыста сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің бейнематериалдарын көрсету жиі қолданылады. Ішкі кеңестерде сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңбұзушылықтарды талқылау кезінде республиканың аумақтық органдарының жекелеген қызметкерлері департаменттің өзінде осы мәселе бойынша істердің жай-күйіне міндетті түрде ішкі талдау жүргізеді. Мемлекеттік қызметшілердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы дүниетанымын қалыптастыру, сыбайлас жемқорлыққа «мүлдем төзбеушілік» қағидаты мәселелеріне ерекше назар аударылады. Сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылық фактісі туралы хабарлаған немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы өзге де жолмен әрекет ететін адамдардың мінез-құлық қағидаларын білуіне де назар аударылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетудің негізгі факторы тәртіптік комиссия қызметін құру және ұйымдастыру, сенім телефондарын орнату, шағымдар мен ұсыныстарға арналған жәшік, азаматтарды қабылдау кестесі және басқа да іс-шаралар болып табылады.
Департаментте сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларын іске асыру тарифтерді, реттеліп көрсетілетін қызметтерге, тауарларға, жұмыстарға бағаларды өзгертуге өтініштер мен өтініштерді қарау тәртібін регламенттейтін нормативтік-құқықтық актілердің талаптарын айналып өту жолымен табиғи монополия субъектісін және ортақ маңызы бар нарықтарды іздеу қажеттілігін болдырмау мақсатында мемлекеттік қызметтер көрсету мерзімдерін сақтауды талап ететін күнделікті жұмыспен ұштасады. Қазіргі уақытта департаментпен 4 мемлекеттік қызмет көрсетіледі, бұл ретте барлық мемлекеттік қызметтер электрондық құжатпен қамтамасыз етіледі.
Нәтижелерге қол жеткізу үшін табиғи монополиялар субъектілерінің «Табиғи монополиялар туралы» ҚР Заңының талаптарын орындауын бақылау және анықталған заңбұзушылықтар бойынша, әсіресе, тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерін қалпына келтіру бөлігінде жеке шаралар қабылдау бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. Сонымен қатар, департамент ҚР ҰЭМ және ҚР АӨК «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізудің кейбір мәселелері туралы» 2021 жылғы 23 сәуірдегі №128 бірлескен бұйрығы негізінде Алматы облысы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізгенін хабарлаймыз.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет тарапынан жүргізілген талдау нәтижелері бойынша департаменттің атына тиісті ұсынымдар берілді, олар бүгінгі күні толық көлемде орындалды.
Мысал ретінде, департаменттің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдаудың талдамалық анықтамасында (бұдан әрі – жоспар) көрсетілген ұсынымдарды орындау жөніндегі жоспардың 5-тармағымен заңнаманың және талап қою жұмысының сақталуын бақылау бөлімінің ережесіне, сондай-ақ, ТМС тексерулер жүргізуге құқықтардың болуы бөлігінде функцияларды толықтыру бойынша осы бөлім қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықтарына толықтыру енгізу ұсынылды.
Осы ұсыныс департаменттің 30.07.2021 ж. №177-НҚ тиісті бұйрығын шығару жолымен орындалды. Жоспардың 8-тармағында «әкімшілік іс жүргізу процесінде қызметкерлердің өзара іс-қимыл регламентін» әзірлеу және бекіту ұсынылды. Регламент департаменттің 30.07.21 ж. №176-НҚ бұйрығына сәйкес әзірленді және бекітілді. Сондай-ақ, жоспардың 18-тармағында «берілген өтінімдерді/есептерді орындау шеңберінде ТМС ұсынатын есептерді, құжаттарды тексеру алгоритмін» әзірлеу және бекіту ұсынылды. Бұл регламент те департаменттің №174-НҚ бұйрығына сәйкес дайындалған.
Осылайша, жоғарыда баяндалғанның негізінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша департамент жүргізген жұмыс нәтижелері монополияға қарсы органдардың имиджін және біздің облыстың тұтынушылары арасындағы сенімнің өсуін арттырды, осы санатта бірде-бір заңбұзушылыққа жол берілген жоқ.
ҚР Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің Алматы облысы бойынша департаменті
