Елімізде көрнекі ақпарат пен жарнамада латын графикасын қолдануға уақытша шектеу қою ұсынылып отыр, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Ғылым және жоғары білім министрлігі мемлекеттік органдар мен жекеменшік мекемелерге жаңа әліпбидің бірыңғай емле ережелері ресми бекітілгенге дейін ақпараттық тақтайшаларды латынша жазуды тоқтата тұруды сұрады.
Мәселенің мәні неде?
Қазақстанда латын қарпіне көшу бастамасы 2017 жылдары қолға алынған еді. Осы аралықта көптеген кәсіпкерлер мен мемлекеттік мекемелер маңдайшадағы жазуларын жаңартып, латын әріптеріне ауыстырып алды. Алайда ортақ стандарттың, бекітілген орфографиялық нормалардың болмауы салдарынан еліміздің көшелерінде ала-құлалық пайда болды.
Мәселен, бір ғана «У» әрпінің өзі әртүрлі белгіленіп жүр: кейбірі ағылшын тіліндегі баламасын қолданса, енді бірі диакритикалық белгілерді, таңбаларды пайдаланады. Ақпараттың бірыңғай ережесіз жазылуы тұрғындар арасында түсінбеушілік тудырып, тілдік нормалардың бұзылуына әкеп соқты. Осыған байланысты лингвист ғалымдар ортақ емлені әзірлеп біткенше, жарнама мен көрнекі белгілерді латынша орналастыруды уақытша тоқтата тұру – ең тиімді шешім саналады.
Кәсіпкерлер мен мекемелерге не істеу қажет?
Уақытша шектеу меншік нысанына қарамастан барлық ұйымдарға қатысты. Басты мақсат – болашақта бизнес өкілдерінің қаржылық шығындарын азайту. Себебі емле ережесі ресми түрде бекітілген кезде, бұған дейін қате жазылған маңдайшаларды қайта ауыстыруға тура келеді.
Ғылым және жоғары білім министрлігі беретін негізгі ұсыныстар:
-
Жетілдірілген әліпби толық бекітілгенше, ақпараттық тақтайшаларды кириллицада немесе заңнамаға сәйкес дайындау;
-
Көшедегі көрнекі жарнамалар мен дәмхана, дүкен атауларын жаңартқанда асығыстық танытпау;
-
Ресми лингвистикалық институттардың қорытындыларын күту.
Бүгінгі таңда тілтанушы ғалымдар қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне толық сәйкес келетін, қолдануға қолайлы ортақ емле ережелерін тиянақтау үстінде.
Тіл реформасы және азаматтық жауапкершілік
Сауатты жазылған жарнама мен ақпараттық тақтайша – қала көркі мен тіл мәдениетінің айнасы. Өңірдегі тұрғындар мен кәсіпкерлер ақпараттық кеңістіктегі тазалықты сақтауға жауапкершілікпен қарағаны жөн. Бірыңғай стандарт енгізілгеннен кейін, латын графикасына көшу процесі жүйелі әрі сауатты түрде жүзеге асырылады. Мұндай сабырлы қадам тіл реформасының тиімділігін арттырып, қаржылық әрі орфографиялық қателіктердің алдын алуға мүмкіндік береді.
