Жетісу облысында мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштер мен көне обалардың саны мыңға жуық. Басым бөлігі ежелгі Сақ дәуірінен қалған. Тарихшылардың айтуынша, бұл көрсеткіш нақты саннан әлдеқайда аз болуы мүмкін. Себебі көп обалар әлі зерттелмеген және мемлекет қорғауына алынбаған. Соның салдарынан тарихи нысандар тоналып, құнды жәдігерлер қолды болып жатыр.
Бұл туралы 7-su.kz ақпарттық порталы «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.
Мәселен, Жаркент қаласынан 100 шақырым қашықтықтағы Сарытауда орналасқан көне оба белгісіз біреулер тарапынан қазылып кеткен. Сақ дәуіріне тиесілі қорғанның ішінен бағалы заттар іздеген. Ал жерленген адамның сүйегі жер бетіне шығып, шашылып жатыр.
Бұл жағдайды алғаш болып жергілікті тұрғын Олег Тихомиров байқаған. Оның айтуынша, көне қорымды ерте көктемде, ел жайлауға шықпай тұрған шақта қопарған болуы мүмкін. Ол:
«Ерте көктемде бұл жерде адам болмайды. Шаруалар малын енді ғана шығарып жатыр. Сол кезді пайдаланып, ешкімге білдірмей қазып кеткен. Осындай заңсыз әрекеттерге тосқауыл қойылуы керек», — дейді.
Обаның шығыс жағынан кіретін дәліз ұқыппен қазылған. Өлкетанушы әрі тарихшы Қали Ибрайымжанов бұл секілді обаларды 10 жылдан астам уақыт зерттеп келеді. Оның айтуынша, қорғандарды қорғауға алу туралы бірнеше рет ұсыныс жасалғанымен, нақты нәтиже шықпаған.
«Бұл — біздің мыңжылдық тарихымызға жасалған қастандық. Мұндай жағдай адамгершілікке де, ұлттық санаға да жат. Сақ дәуірінен қалған нақты заттай деректер енді қайтып табылмауы мүмкін», — дейді өлкетанушы.
Жетісу облыстық тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғау орталығы бұл мәселеден хабардар екенін айтады. Қазіргі таңда құзырлы органдармен бірлесіп жұмыс жүргізіліп жатыр. Облыстық ескерткіштерді қорғау орталығының директоры Ғалымжан Оспанов:
«Сақ дәуірінде алтын мен құнды жәдігерлер көп табылғандықтан, қара археологтар көбейіп кетті. Қазір бұл мәселе бойынша құқық қорғау органдарына шағым түсіріп, қажетті шараларды қолға алып жатырмыз», — деді.
Тарихшылардың пайымдауынша, егер көне ескерткіштер жаппай мемлекет қорғауына алынып, арнайы белгілер орнатылмаса, мұндай тонаулар тоқтамайды. Нәтижесінде ел тарихының маңызды беттері қолды болып, құнды мұралардан айырылып қалу қаупі артып келеді.
