Қазақтың жүрегіне жыры сіңген біртуар ақын Мұқағали Мақатаев тірі болса биыл 90 жасқа толар еді. Өзі өмірден ерте кеткенмен артында өлмес өлеңдерін қалдырған ақынның аты халқы барда өшпейді. Шайырдың қалдырған мол мұрасы еліміз көлемінде ғана дәріптеліп жатқан жоқ, жер-әлемді шарлауда.
Атап айтар болсақ, ақынның жыр кітабы Нью-Йорк баспасынан шықты. Бір топ шығармалары түрік тіліне аударылды. Естуімізше, француздар мен қытай халқы да ақын еңбегіне қызығушылық танытқанға ұқсайды. ТМД елдерінде де ақын мұрасы кең таралған.
Мұқағали Мақатаевтың өмір жолына тоқталар болсақ, ол 1931 жылы 9 ақпанда Райымбек ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Албан тайпасы Алжан руынан шыққан. Ақынның туған күні жөнінде екі түрлі ақпарат бар. Алайда, құжаттар бойынша ақынның туған күні ақпанның 9-ы деп көрсетілген. Екінші ақпаратта ақынның анасы Нағиман апа былай деген: «Мұқағалиым 1931 жылы наурыз айының 8-інде дүниеге келген болатын. Жаңылысуым мүмкін емес. Себебі, балам мынау фәнидің есігін ашқаннан біраз уақыт кейін Наурыз тойы болды, наурызкөже жасаймыз деп күтіп отырғанбыз». Мұқағали Мақатаев атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты Оразақын Асқар да ақынның екінші туған күніне байланысты былайша ой топшылаған: «Ал құжат бойынша Мұқағали 9 ақпанда дүниеге келген. Бұл куәлікті ақын ес білген кезде сол кездегі сайлау науқанына байланысты өзі жаздырып алған екен».
Азан шақырып қойылған аты – Мұхаммедқали. Әкесі қарапайым шаруа, ұжымшарда сушы, шалғышы болған. Мұқағали үйдің тұңғышы болған, оның артынан бір қыз және үш ұл ерген. Ақынның қарындасы мен алғашқы інісі ерте көз жұмған. Соңғыларының есімдері – Тоқтарбай мен Көрпеш. Қазақ дәстүрі бойынша үйдің алғашқы баласы ата-әжесінен тәрбие алуы тиіс, сондықтан Мұқағали әжесі Тиынның қолында өсіп, анасын жеңгесіндей қабылдаған. Балалық шағы соғыспен қатар өткендіктен ақын тағдырдың ащы дәмін ерте татады. Бұл орайда «Неңді сенің аңсаймын, бала шағым?» деп күңіренеді. Мұқағалидың әкесі 1941 жылы Калининград майданында қаза табады.
М. Мақатаев 1948 жылы ҚазМУ-дің филология факультетіне оқуға түскенімен оқуын тастап, Шибұт ауылында ауылдық кеңестің хатшысы болады. 1949 жылы көктемде жары Лашынмен отау құрады. Осы жылы «Советтік шекара» газетінде ақынның «Қырман басында», «Қойшы бала – Әкітай» атты өлеңдері жарияланады. 1950 жылы Алматыдағы Шет тілдер институтының неміс тілі факультетіне оқуға түсіп, көп ұзамай тұрмыстық жағдайына байланысты оқуын тастайды. 1954 жылы Қарасаздың бастауыш мектебінде орыс тілі пәні мұғалімі болып еңбек етеді. Осы жылы ақынның үш өлеңі «Әдебиет және искусство» журналында жарияланды. Осылайша ақын өлеңдері халыққа кең тарай бастайды. Оның жазған жырлары – жас ұрпаққа таптырмас үлгі-өнеге. Осы орайда оқу орындарында ақынның 90 жылдығына орай түрлі шаралар ұйымдастырылуда.
Динара НҰРЛЫБЕКОВА,
Талдықорған сервис және
технология колледжінің қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің
оқытушысы
