Газет бетіне шыққан әрбір мақала оқырманға дайын күйінде жетеді. Бірақ сол дайын мәтіннің артында көпшілік байқай бермейтін үлкен еңбек бар. Автор жазады, редактор өңдейді, беттеуші орналастырады. Ал мәтіннің сауатты, жинақы, қатесіз шығуына жауап беретін маңызды маман – корректор.
Осы жауапты қызметтің қиындығы мен қызығын, соның зейнетін көріп отырған жандардың бірі Злиха ҚҰМҒАНБАЕВА. Ол 1976 жылдың қараша айында, небәрі 18 жасында корректор болып еңбек жолын бастаған. Алғашқы қадамын «Жерұйық» газетінде жасап, кейін бұл қызметін «Jetisý» газетінде жалғастырды. Содан зейнетке шыққанша баспасөз саласында жарты ғасырға жуық уақыт еңбек етіп, газет ісінің ішкі тәртібін, мәтін мәдениетін, әр сөзге жауапкершілікпен қараудың маңызын терең сезінді.
Көп адам корректорды тек әріп қатесін түзететін маман деп ойлайды. Шын мәнінде бұл жұмыс үлкен мұқияттылықты, сауаттылықты, төзімділікті талап етеді. Бір әріптің қате кетуі адам атының бұрмалануына, жер-су атауының өзгеруіне немесе тұтас сөйлемнің мағынасы ауысуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан корректор әр сөзге, әр тыныс белгісіне жауап-кершілікпен қарайды. Злиха Құмғанбаеваның айтуынша, газеттегі корректорлық жұмыс оқырман алдындағы жауапкершілік. Өйткені басылым бетіне шыққан дүние көпшілікке тарайды, ел оқиды, архивте қалады. Газетте кеткен қате біркүндік кемшілік қана емес, кейінге сақталатын олқылық болуы да мүмкін.
– Корректор болу үшін ең алдымен сабыр керек. Кейде бір мәтінді бірнеше рет қарап шығасың. Уақыт тығыз, газет шығатын сәтте асығыстықпен қатені өткізіп жіберуге болмайды. Әр сөзге жауапкершілікпен қарау керек, – дейді ол.
Газет жұмысы көбіне уақытпен жарыса жүреді. Материал кеш түседі, шұғыл жаңалықтар қосылады, кейде дайын бетке қайта өзгеріс енгізіледі. Осындай сәттерде корректордың қырағылығы ерекше қажет. Бұл еңбектің қызығы да бар. Корректор әр мақала арқылы ел ішіндегі жаңалықты, адам тағдырын, өңір тарихын, мәдениет пен қоғам тынысын алғашқылардың бірі болып оқиды. Газетке келген әр мәтін өз алдына бір әлем. Сол дүниенің оқырманға сауатты әрі түсінікті жетуіне үлес қосу корректор еңбегініңбасты мәні.
Злиха Құмғанбаева «Жерұйық» газетінде бастаған алғашқы жылдарын үлкен мектеп деп біледі. Онда ол мәтінге мұқият қарауды, газет тәртібін сақтауды, әр нөмірдің ұжымдық еңбекпен шығатынын үйренді. Ал«Jetisý» газетінде бұл тәжірибесі толысып, кәсіби дағдысы одан әрі шыңдалды.
– Газет – ұжымдық еңбек. Мұнда әр адамның өз орны бар. Бір тұста салғырттық болса, ол бүкіл басылымның сапасына әсер етеді. Корректор сол үлкен жұмыстың соңғы сүзгісінде тұрады, – дейді Злиха Құмғанбаева.
Шынында, корректор сауатты жазудың сақшысы. Ол байқамаған қате ертең оқырман көзіне түседі. Сондықтан бұл мамандық үнсіз еңбек пен үлкен жауапкершілікті қажет етеді.
Ақпарат ағыны күшейген бүгінгі кезеңде мәтін сапасының маңызы арта түсті. Газетте де, сайтта да, әлеуметтік желіде де жарияланған әр сөздің салмағы бар. Ал сауатты жазу – тіл мәдениеті ғана емес, оқырманға деген құрмет.
Злиха Құмғанбаеваның 18 жасында басталған еңбек жолы баспасөздегі жарты ғасырлық ғұмырға ұласты. Бұл қарапайым көрінгенімен қадірі жоғары мамандыққа деген адалдықтың белгісі.
Омар АҚЫН
