Қазақ есімдеріне «д» қарпінің қосақталып жазылуын студент кезімнің өзінде аса дұрыс қабылдамайтынмын. Өзімді орыстардың «Жамбыл» немесе «Жаппар» деп айтуға тілдері келмейтін шығар, сонан соң да «Джамбул», Джаппар» деп жазатын болар деп қаншама жұбататынмын. Содан кейінгі жерде олардың французша Жанна, Жанетта, ағылшынша Жюль Верн атауларын сол қалпында жазып және айтып жүргендерін көріп: «Демек, олар бізді өздерінен төмен көреді, сонан кейін де: «біз сауаттымыз» дегендей адам аттарын өз граматикаларына орай бұрмалап жазады» деген тоқтамға келдім.
Ал қазір маған осы қосақталған «Д» қарпі қазақ халқын кемсітіп тұрғандай, төбемізге іліп қойған құлдықтың қамытындай елестейді. Көшеде кетіп бара жатып жарнамалардан «д» қарпі қосақталған есімді көрсем: «Осы адам есімін неге таза қазақша жазғызбайды екен?» деп ойлайтын болдым.
Бүгінде бұл қосақталған қаріп тіпті жүйкеме тие бастады. Бір кездері бодан ел болғанымызды әдейі есімізге түсіріп тұрғандай әсер ететін болды. Сонан кейін де: «Осы біз намысы бар елміз бе, жоқ, әлде, намысы жоқ халықпыз ба?» деп күйінетін болдым.
Өз аты-жөніміздің дұрыс жазылған, жазылмағанына мүлде мән бермейтін қандай жайбарақат жатқан елміз? Әлде, намыстың да басқа бір өлшемі бар ма? Қанша дегенмен де рухымыздың қалғып кеткенін байқайтын уақыт болған тәрізді ғой. Тәуелсіздік алып, етек-жеңімізді жинап, есіміз кіргеннен кейін осындай мәселелерге мән бере бастадық емес пе?
Барлығы намыстан шығады. Әлемге әйгілі даңқты боксшы Мұхаммед Али: «Олимпиаданы жеңіп алғаннан кейін көңілім өсіп, «енді құрметтейтін шығар» деген үмітпен тек ақ нәсілділер тамақ ішетін асханаға барған едім, қуып шықты. Содан намыстанып, Олимпиада медалін теңізге лақтырып жібердім.
Есімім де өзіме ұнамады, Себебі, негрлер бұрындары құлдықта жүргенде өз аттарымен емес, қожайындарының есімдерімен аталып келді. Мәселен, қожайындарының есімі Смит болса, қарамағындағы негрлердің барлығы Смит деп аталды.
Ал мешітке кірген едім, олар мені шын қабыл алды. Ақ, қара нәсіл деп бөлінбей барлығы бір қатарға тұрды. Солардың қатарында мені де сапқа қойды. Көзіме жас тығылды. Сонан кейін, мұсылман дінін қабылдап, есімімді өзгерттім», – деген болатын. Рухы биік, ар тазалығын жанынан да жоғары қоятын, намысы биік адам осылай деді.
Бодандықтың ен-таңбасы тәрізді болған аты-жөніміздегі қосалқы қаріптерден біз де құтылайықшы, ағайын! Мәңгілік Ел болудың өзі осындай «ұсақ-түйектерден» басталады.
Марат Қашқынбаев,
Бақанас ауылы,
Балқаш ауданы
